Κοιτάζοντας την απαράμιλλη ομορφιά ενός bonsai, έρχονται στο μυαλό του θεατή εικόνες μίας εντελώς ξεχωριστής τέχνης, που απαιτεί χρόνια κοπιαστικής εργασίας για να επιτύχει το θαύμα ενός ξεχωριστού μικρού δένδρου. Χαρακτηριστική είναι η συμβολή των απομονωμένων Κινέζων μοναχών που εργάζονταν εντατικά για την καλλιέργεια των bonsai, καθώς κατά πάσα πιθανότητα αυτοί ήταν οι πρώτοι που εκτίμησαν την ανεμοδαρμένη ομορφιά αυτών των δέντρων στα σπίτια και τους κήπους τους.

  Ένας από τους πιο πρώιμους κινεζικούς μύθους υποστηρίζει ότι στη δυναστεία Χαν (206 π.Χ. - 220 μ.Χ.) ένας αυτοκράτορας δημιούργησε ένα τοπίο στο προαύλιό του με λόφους, κοιλάδες, ποταμούς, λίμνες και δέντρα που αντιπροσώπευαν ολόκληρη την αυτοκρατορία του. Δημιούργησε το τοπίο έτσι ώστε να μπορεί να κοιτάζει όλη την αυτοκρατορία του μόνο από τα παράθυρα του παλατιού του. Αυτή η μικροσκοπική μορφή τοπίων τέχνης ήταν αναγκαστικά μόνο δικαίωμα του αυτοκράτορα να την κατέχει. Οποιοσδήποτε άλλος που θα είχε στην κατοχή του ακόμη και μία μινιατούρα ενός τοπίου ή δένδρου θα αντιμετωπιζόταν ως απειλή για την αυτοκρατορία και θα υπόκειτο σε θάνατο.

Η πρώτη απεικόνιση bonsai, σε τοιχογραφία του μαυσωλείου Qianling της Δυναστείας Tang.

(Πηγή: en.wikipedia.org)

  Ένας άλλος κινεζικός μύθος σχετικός με τη δημιουργία του bonsai αφορά έναν ποιητή και δημόσιο υπάλληλο του 4ου αιώνα μ.Χ., με το όνομα Guen-ming. Θεωρείται ότι μετά από την αποχώρησή του από το λειτούργημά του άρχισε να τοποθετεί τα χρυσάνθεμα του κήπου του στα δοχεία. Μερικοί ιστορικοί θεωρούν ότι αυτό ήταν ένα βήμα προς την αρχή του bonsai στη διάρκεια της δυναστείας Tang, περίπου 200 έτη αργότερα.

   Οι Ιάπωνες, εντούτοις, είναι από τότε αρμόδιοι για τον καθορισμό της τέχνης της καλλιέργειας των δέντρων bonsai στα παρόντα πρότυπά του. Η λέξη “bonsai” σημαίνει ουσιαστικά «μικρό φυτό σε δίσκο». Οι πρώτες αυθεντικές μαρτυρίες των δέντρων bonsai χρονολογούνται από τις αρχές του 14ου αιώνα μ.Χ. Είναι αρκετά πιθανό, εντούτοις, ότι η πρακτική της καλλιέργειας των bonsai δένδρων δημιουργήθηκε πριν από περισσότερα από 1.000 έτη στην Κίνα σε μια πολύ βασική κλίμακα, γνωστή ως pun-sai, όπου μόνο ένα μικρό δέντρο μεγαλώνει σε ένα ρηχό δοχείο. Αυτά τα πρόωρα δέντρα είχαν αραιό φύλλωμα και τραχείς κορμούς που έμοιαζαν συχνά με ζώα, όπως δράκους ή πουλιά. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός μύθων και θρύλων που περιβάλλουν το κινεζικό bonsai και οι περίτεχνοι σχηματισμοί των ριζών και των κορμών ακόμα και σήμερα εκτιμούνται ιδιαίτερα από τους κατασκευαστές και συλλέκτες των bonsai.

Το κινεζικό bonsai προέρχεται από το τοπίο της φαντασίας και των εικόνων των φλογερών δράκων και των κουλουριασμένων φιδιών που επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική ομορφιά των δέντρων. Η τεχνική αυτή της επέμβασης στη φύση προτιμήθηκε από τους Ιάπωνες καλλιτέχνες bonsai, με αποτέλεσμα να έχει μεγάλη απόσταση από την κινεζική μορφή της τέχνης των bonsai. Οι Ιάπωνες τείνουν στην εστίαση της χρήσης εγγενών ειδών για τα bonsai τους - συγκεκριμένα πεύκα, αζαλέες και σφενδάμους, κάποια από τα είδη που θεωρούνται ως παραδοσιακά είδη bonsai. Σε άλλες χώρες εντούτοις, οι άνθρωποι θεωρούν ότι ακόμα και διάφορα αειθαλή και φυλλοβόλλα φυτά μπορούν να μεγαλώσουν ως bonsai.

(Πηγή: greecejapan.com)

   Είναι γενικώς αποδεκτό, παρ' όλα αυτά, ότι τα περισσότερα bonsai είναι δέντρα ή θάμνοι, μετά την υιοθέτηση από την Ιαπωνία πολλών πολιτιστικών και εμπορικών σημάτων της Κίνας, συμπεριλαμβανομένων των bonsai, που εισήχθηκαν στην Ιαπωνία κατά τη διάρκεια της περιόδου Kamakura (1185 - 1333). Η μετάδοση των bonsai επιτεύχθηκε με τη βοήθεια του Βουδισμού Zen, μίας θρησκείας που εκείνη την εποχή διαδιδόταν γρήγορα στις περιοχές γύρω από την Ασία. Ο ακριβής χρόνος διάδοσης της καλλιέργειας των bonsai είναι αμφισβητήσιμος, αν και φαίνεται πως στην Ιαπωνία πρέπει να είχε φθάσει ήδη το 1195 μ.Χ., επειδή διασώζεται ένας πάπυρος εκείνης της εποχής, ο οποίος κάνει αναφορά σε bonsai. Mε την εισαγωγή του bonsai στην Ιαπωνία, η τέχνη και η καλλιέργειά του αναπτύχθηκαν πολύ περισσότερο από όσο στην Κίνα.

   Με την πάροδο του χρόνου, τα απλά δέντρα περιορίστηκαν όχι μόνο στους βουδιστές μοναχούς και τα μοναστήρια τους, αλλά και αργότερα αποτέλεσαν αντιπροσωπευτική ασχολία της αριστοκρατίας - ένα σύμβολο γοήτρου και τιμής. Τα ιδανικά και η φιλοσοφία του bonsai άλλαξαν πολύ κατά τη διάρκεια των αιώνων. Για τους Ιάπωνες, το bonsai αντιπροσωπεύει μία μείξη των ισχυρών αρχαίων πεποιθήσεων με τις ανατολικές φιλοσοφίες της αρμονίας μεταξύ του ατόμου, της ψυχής και της φύσης.

   Σε ένα αρχαίο ιαπωνικό ρητό που γράφηκε στην Ιαπωνία κατά την περίοδο Kamakura αναφέρεται ότι: «Για να εκτιμήσεις και να βρεις την ευχαρίστηση στα περίεργα διαμορφωμένα και σε δοχείο δέντρα, πρέπει να αγαπήσεις την παραμόρφωση». Εάν αυτό είναι μία θετική ή αρνητική δήλωση για τα bonsai, αποδεικνύεται από τη μεγάλη εξάπλωση των δένδρων αυτών και την αποδοχή της ως μίας αποδεκτής πρακτικής της ανώτερης κοινωνικής τάξης της Ιαπωνίας μέχρι την περίοδο Kamakura. Μέχρι το 14ο αιώνα, το bonsai αντιμετωπίσθηκε πράγματι ως μία πολύ ιδιαίτερη μορφή τέχνης, και είχε αυτή τη σημασία για πολλούς ακόμα αιώνες.

(Πηγή: suiseki-gesellschaft.de)

   Τα bonsai μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό των σπιτιών σε ειδικές περιπτώσεις από την ιαπωνική αριστοκρατική ελίτ και έγιναν ένα σημαντικό μέρος της ιαπωνικής ζωής με την επίδειξή τους σε ειδικά σχεδιασμένα ράφια. Αυτά τα με σύνθετο τρόπο διαμορφωμένα φυτά δε διατηρήθηκαν πλέον στο ύπαιθρο, αν και οι πρακτικές της ανάπτυξης και του κλαδέματος δεν αναπτύχθηκαν μέχρι αργότερα. Επιπλέον, τα μικρά δέντρα ως το 15o αιώνα ακόμα λαμβάνονταν από την άγρια φύση. Στο 17o και το 18o αιώνα, οι ιαπωνικές τέχνες έφθασαν στην απόλυτη ακμή τους και επηρέαζαν όλους τους γειτονικούς πληθυσμούς. Τα bonsai εξελίχθηκαν με βάση την πολύ υψηλότερη κατανόηση και τον καθορισμό της φύσης.

   Ο κύριος παράγοντας στη διατήρηση των bonsai ήταν τώρα η αφαίρεση όλων των περιττών μερών του φυτού, εκτός από των απαραίτητων και πιο καλαίσθητων. Η μείωση μόνο στα απαραίτητα στοιχεία και ο τελικός καθορισμός του δέντρου ήταν συμβολική της ιαπωνικής φιλοσοφίας αυτής της περιόδου, που παρουσιάζεται έκδηλα στους πολύ απλούς ιαπωνικούς κήπους όπως εκείνους στο διάσημο ναό Roan-ji. Περίπου σε αυτήν την περίοδο, το bonsai έγινε επίσης δημοφιλές στο ιαπωνικό κοινό, που αύξησε κατά πολύ τη ζήτηση για τα μικρά δέντρα που συλλέχθηκαν από τις άγριες περιοχές της χώρας.

   Με την πάροδο του χρόνου, το bonsai άρχισε να λαμβάνει διαφορετικές μορφές, οι οποίες ποίκιλλαν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους. Οι καλλιτέχνες bonsai εξέτασαν τη βαθμιαία εισαγωγή άλλων σημαντικών πολιτιστικών στοιχείων στις φυτείες bonsai, όπως βράχους, συμπληρωματικά φυτά, και ακόμη και μικρά κτήρια, στοιχεία τα οποία αποτελούν την τέχνη του bon-kei. Εξέτασαν επίσης την αναπαραγωγή μικροσκοπικών τοπίων στη φύση, τέχνη γνωστή ως sai-kei, που συνέβαλε στην περαιτέρω ανάπτυξη των καλλιτεχνικών δυνατοτήτων για τα bonsai.

   Στα μέσα του 19ου αιώνα πλέον, μετά από περισσότερα από 230 χρόνια παγκόσμιας πολιτιστικής απομόνωσης, η Ιαπωνία ανοίχτηκε στον υπόλοιπο κόσμο. Το bonsai διαδόθηκε σύντομα από τους ταξιδιώτες που επισκέφτηκαν την Ιαπωνία και τα μικρά δένδρα μέσα στα κεραμικά δοχεία τους, που μιμούνταν τα ώριμα και ψηλά δέντρα της φύσης έφτασαν ως τα πέρατα του κόσμου. Μεγάλες εκθέσεις στο Λονδίνο, τη Βιέννη και το Παρίσι στο τελευταίο μέρος του 19ου αιώνα, με σημαντικότερη την παγκόσμια έκθεση του Παρισιού το 1900, έφερε στο δυτικό κόσμο τη γνωριμία με το bonsai.

(Πηγή: bonsai-made-easy.com)

   Εξ αιτίας αυτής της φαινομενικής ανόδου στη ζήτηση για bonsai, η πλέον ευρέως ανεπτυγμένη βιομηχανία και η έλλειψη φυσικής διαμόρφωσης οδήγησαν στην εμπορική παραγωγή των bonsai από καλλιτέχνες που έφτιαχναν φυτά που έμοιαζαν με bonsai. Υιοθέτησαν διάφορες βασικές μορφές στα φυτά τους και χρησιμοποίησαν σύρμα και συγκεκριμένες τεχνικές ανάπτυξης, ώστε εξέλιξαν ακόμα περισσότερο την τέχνη του bonsai.

   Οι Ιάπωνες σύντομα έστρεψαν το ενδιαφέρον τους σε αυτή τη νέα μορφή τέχνης, προκειμένου να την εκμεταλλευτούν και οικονομικά, ιδρύοντας φυτώρια που στόχευαν αποκλειστικά στη δημιουργία, ανάπτυξη και εξαγωγή δένδρων bonsai. Πλέον χρησιμοποιούνταν διαφορετικά φυτά για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις της νέας πελατείας και την επιβίωση των φυτών στο κλίμα των διάφορων χωρών όπου θα εξάγονταν. Επιπλέον, θα εξασφαλιζόταν η παραγωγή πιο τακτοποιημένου φυλλώματος και οι καταλληλότερες συνθήκες ανάπτυξης. Οι τεχνικές bonsai, όπως η ανάπτυξη των δέντρων από σπόρο ή μοσχεύματα, το μπόλιασμα και η διαμόρφωση του κορμού σε ασυνήθιστα ή διαφορετικά σχήματα δέχθηκαν μεγάλη ώθηση.

   Το bonsai έχει εξελιχθεί στη σύγχρονη εποχή με τέτοιο τρόπο, ώστε να απεικονίζει τις μεταβαλλόμενες προτιμήσεις των συλλεκτών, αλλά και τις συνήθειες των χωρών και των πολιτισμών. Στην Ιαπωνία σήμερα, το bonsai θεωρείται ως το σύμβολο του πολιτισμού και των ιδανικών της χώρας, ενώ έχει λάβει αναγνώριση σε παγκόσμιο επίπεδο, με φανατικούς συλλέκτες.

 

Πηγές: bonsaisite.com

celestialbonsai.com

en.wikipedia.org

bonsaisolutions.com.au

Σχόλια   

0 #1 petros 17-03-2015 14:59
Σπουδαία αναφορά στην ιστορία του μπονσάι.
Μπράβο.
Παράθεση

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση