ΑΠΡΙΛΙΟΣ

ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗ

ΝΑΙ στα κωνοφόρα

   
 

(μέχρι 15 Απριλίου) με γέμισμα φεγγαριού

 
 

ΝΑΙ στα αειθαλή

(μέχρι 15 Απριλίου)

 
 

ΟΧΙ στα φυλλοβόλα

Είναι αργά

 
 

ΟΧΙ στα φυτά για άνθη-φρούτα

Περιμένουμε την άνθηση. Βλέπε Μάρτιο

 
 

ΟΧΙ στα μεσογειακάεξωτικά

   

ΣΥΡΜΑΤΩΜΑ

ΟΧΙ για όλα. Ελέγχουμε εάν το προηγούμενο συρμάτωμα αφήνει σημάδια γιατί θα έχουμε δυνατή ανάπτυξη.

 
   
       
       

ΚΛΑΔΕΜΑ και

ΝΑΙ στα κωνοφόρα, ΟΧΙ στην κορυφή, ΟΧΙ στα κεριά.

 

ΑΠΟΦΥΛΛΩΣΗ

 

ΟΧΙ στα αειθαλή ΝΑΙ στην αποφύλλωση

 
   
 

ΟΧΙ στα φυλλοβόλα – ΝΑΙ στην μερική αποφύλλωση

 
 

ΝΑΙ στα φυτά για άνθη-φρούτο (μετά την άνθηση)

 
 

ΟΧΙ στα μεσογειακά/εξωτικά πχ ελιά, Buxus, Ficus

 

ΛΙΠΑΝΣΗ

Τα φυτά πού έχουν ήδη σχηματιστεί πρέπει να λιπαίνονται λίγο και πολύ αραιά (χωρίς Άζωτο). Εάν βρέχει πολύ να θυμούμαστε το ξέπλυμα του

 
   
 

χώματος. Τα φυτά σχηματίζουν τώρα βελόνες και φύλλα. Να τα κρατάμε σε

 
 

. δίαιτα.

 

ΠΟΤΙΣΜΑ

Ποτίζουμε λίγο το πρωί και το βράδυ (2 φορές) Ψεκάζουμε το φύλλωμα.  

 
 

Προσοχή στις πολλές βροχές. Τα φυλλοβόλα αρχίζουν να ξυπνούν.

 
       

ΠΑΡΑΣΙΤΑ

Βλέπε Ιανουάριο και Μάρτιο

 
   

ΦΡΟΝΤΙΔΑ

Βλέπε Μάρτιο. Όλα τα φυτά στον ήλιο. Περιστρέφουμε κανονικά

 
   

ΣΥΛΛΟΓΗ

     
 

ΟΧΙ στα yamadori

(εκτός και εάν είναι πάνω από 1500m)

 
 

ΝΑΙ στα μοσχεύματα

   
 

ΝΑΙ στις καταβολάδες

   



40


Υπόστρωμα και θρεπτικές ουσίες

 

Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων – Cation Exchange Capacity  (C.E.C.)

  Για φυτά όπως τα bonsai, που μεγαλώνουν σε μικρές ποσότητες εδαφικού υλικού, η ικανότητα του υλικού αυτού να περιέχει και να κατακρατά θρεπτικά συστατικά είναι πολύ σημαντική και ονομάζεται Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων ή Εναλλακτική Ικανότητα Κατιόντων  (Cation Exchange Capacity –C.E.C.).

  Στην επιστήμη του εδάφους η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων ή I.A.K. είναι ο αριθμός των ανταλλάξιμων κατιόντων ανά μονάδα ξηρού βάρους που ένα μείγμα εδάφους είναι ικανό να εκμεταλλευθεί σε μια δεδομένη τιμή του pH και που είναι διαθέσιμα  για ανταλλαγή με το διάλυμα νερού του εδάφους. Η I.A.K. χρησιμοποιείται ως μέτρο της γονιμότητας του εδάφους, της ικανότητας συγκράτησης θρεπτικών ουσιών και της  ικανότητας  προστασίας των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση κατιόντων.

  Βonsai που μεγαλώνουν σε υπόστρωμα με καλή Ι.Α.Κ. φαίνονται υγιή με ισχυρή και ομοιόμορφη ανάπτυξη φύλλων. Κατά την διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου λειτουρ-γούν καλά αποδίδοντας δυνατή ανάπτυξη κατά μήκος των κλαδιών χωρίς αδύνατα σημεία. Παρουσιάζουν ανθεκτικότητα σε ασθένειες και επιθέσεις παρασίτων και απομυζητικών εντόμων. Τα φυλλοβόλα κρατούν τα φύλλα τους μέχρι αργά μέσα στο φθινόπωρο και παρουσιάζουν όμορφα φθινοπωρινά χρώματα. Κατά την διάρκεια του χειμώνα επίσης τα δέντρα αντιστέκονται σε κρύους και ξηρούς ανέμους και μειώνεται η αποξήρανση των πιο λεπτών κλαδιών. Την άνοιξη μεγαλώνουν γρήγορα και δυνατά.
  Η άργιλος και το humus είναι τα υλικά που έχουν τα περισσότερα  ηλεκτροστατικά φορτία επιφανείας που προσελκύουν και κατακρατούν κατιόντα.


Άργιλος (Πηλός)


  Η ικανότητα συγκράτησης της αργίλου ποικίλει ανάλογα με τον τύπο της. Το humus έχει Ι.Α.Κ. που είναι δύο έως τρεις φορές μεγαλύτερο από την καλύτερη άργιλο.
  Σε γενικές γραμμές όσο υψηλότερη είναι η τιμή της Ικανότητας Ανταλλαγής Κατιόντων, τόσο υψηλότερη είναι η γονιμότητα του εδάφους αυτού.

  Τα θρεπτικά συστατικά των φυτών στο έδαφος είναι πάντα με τη μορφή χημικών ενώσεων και αυτές μπορούν εύκολα να ξεπλυθούν από ένα φτωχά δομημένο μείγμα εδάφους.

  Τα σωματίδια αργίλου, ο πηλός δηλαδή,  φέρουν αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο, που σημαίνει ότι έλκουν σαν μαγνήτες θετικά φορτισμένα κατιόντα μέσα στο υπόστρωμα. Αυτό περιλαμ¬βάνει θρεπτικές ουσίες, όπως κάλιο, αμμωνία, μαγνήσιο και ασβέστιο, καθώς επίσης και ιόντα υδρογόνου και αλουμινίου. Αυτά παρακρατούνται από την άργιλο με ανταλλάξιμο τρόπο, ώστε να παραμείνουν διαθέσιμα για τα φυτά και λόγω της δύναμης παρακράτησης, εμποδίζονται από το να ξεπλυθούν από το έδαφος με το νερό.
 41
  Για να αναπτύσσονται τα bonsai με έντονο τρόπο το έδαφος πρέπει να έχει υψηλή ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων,  ώστε να διατηρεί πολλά θρεπτικά συστατικά. Η άργιλος είναι το κύριο υλικό για να επιτευχθεί αυτό, ωστόσο η άργιλος έχει την τάση να θρυμματίζεται εύκολα και η πολύ λεπτή σκόνη που προκύπτει καθιστά ένα καλά αποστραγ¬γιζόμενο έδαφος σε συμπαγές τσιμέντο σε σύντομο χρονικό διάστημα.

  Ευτυχώς υπάρχουν αρκετά προϊόντα βασισμένα στην άργιλο που μπορούμε να χρησι-μοποι¬ήσουμε και τα οποία θα δουλέψουν για μας αποδοτικά. Τέτοια είναι τα προϊόντα διογκωμένης αργίλου. Το περίφημο Acadama είναι ένα τέτοιο υλικό. Αδρανή θρυμματι-σμένα υλικά, όπως πυριτόλιθοι και γρανιτοειδή πετρώματα, έχουν σχεδόν μηδενική Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων.


Humus

  Στην εδαφική επιστήμη η λέξη humus (από την λατινική λέξη humus: γη, έδαφος) αναφέρεται στο είδος του εδάφους που είναι άμορφο και χωρίς την χαρακτηριστική κυτταρική μορφή που έχουν τα φυτά , οι μικροοργανισμοί και τα ζώα. Επηρεάζει σημαντικά την πυκνότητα όγκου του εδάφους και συμβάλλει στην υγρασία και τη διατήρηση θρεπτικών ουσιών. Είναι η μαύρη ύλη που σχηματίζεται στο έδαφος, όταν διασπάται φυτική και ζωική οργανική ύλη. Περιέχει πολλά θρεπτικά συστατικά που καθιστούν εύφορο ένα έδαφος με κυριότερο αυτό του αζώτου.

  Το Humus είναι πολύ σημαντικό για το έδαφος ενός bonsai. Ωστόσο κομποστοποιημένα οργανικά υλικά του εμπορίου δεν είναι humus. Humus είναι η μαύρη ουσία που απομένει αφού η οργανική ύλη έχει πλήρως αποσυντεθεί και έχει πολύ υψηλή ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων. Τα οργανικά υλικά σε ένα υπόστρωμα για bonsai είναι ένα μέσο για την επίτευξη κάποιου σκοπού, αλλά δεν είναι αυτοσκοπός. Κάθε τέτοια οργανική ουσία που προστίθεται σε ένα μείγμα είναι ένα πολύ σύντομο δώρο.

  Το όποιο θρεπτικό προτέρημα κάποιας οργανικής προσθήκης στο υπόστρωμα θα εξαντληθεί από το δέντρο σε διάστημα λίγων εβδομάδων. Άρα η τοποθέτηση του σε οποιο-δή¬ποτε υπόστρωμα δεν μπορεί να έχει μακροχρόνια επίδραση. Αυτή προκύπτει μόνο όταν οι μικροοργανισμοί του εδάφους θα αρχίσουν να αποδομούν την οργανική ουσία και να σχηματίζουν humus.

42

  Αν αναμειχθεί πολύ από αυτήν σε ένα υπόστρωμα, θα οδηγήσει σε περίσσεια υγρασίας και έλλειψη οξυγόνου. Αυτό θα επιβραδύνει την διάσπαση της οργανικής ύλης και θα βλάψει σοβαρά την ικανότητα του δέντρου να αναπτύξει ρίζες και να απορροφήσει θρεπτικά συστατικά. Όπως συχνά φαίνεται να συμβαίνει, αυτό που προσπαθούμε να πετύχουμε καθίσταται δυσκολότερο εξ αιτίας των ενεργειών που κάνουμε για να το πετύχουμε.

  Έτσι λοιπόν ποιες απαιτήσεις χρειάζονται να εκπληρωθούν σε ό,τι αφορά τα θρεπτικά συστατικά ενός υποστρώματος για bonsai; Η απάντηση για αυτό δεν μπορεί να γίνει πιο απλή.
 
  Το υπόστρωμα bonsai δεν χρειάζεται να έχει προϋπάρχουσα εγγενή θρεπτική αξία. Μετά από μια μεταφύτευση ένα δέντρο ανακάμπτει πολύ πιο γρήγορα σε ένα ελεύθερο από οργανικές ουσίες καθαρό και αεριζόμενο μέσο καλλιέργειας. Όσο επιλέγουμε συστατικά για το έδαφος μας, με υψηλή ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων, ολόκληρη η απαίτηση σε θρεπτικά συστατικά του δένδρου, θα πρέπει να καλυφθεί από ένα σταθερό πρόγραμμα λίπανσης.

47

  Προκειμένου να αυξηθεί η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων του μείγματος εδάφους μας, πρέπει να αυξηθεί η περιεκτικότητα σε humus. Αυτό θα συμβεί φυσικά, αν χρησιμοποιή-σουμε ένα καλής ποιότητας οργανικό λίπασμα. Μόλις οι θρεπτικές ουσίες έχουν χρησιμο-ποι¬ηθεί, τα βακτήρια του εδάφους θα αποσυνθέσουν σε σύντομο χρόνο τα κατάλοιπα για να σχηματίσουν humus. Η διαδικασία αυτή γίνεται λιγότερο αποδοτική όταν χρησιμοποι-ούνται παραδοσιακά λιπάσματα με μορφή κέικ που κάθονται πάνω στο έδαφος. Αν κάποιοι προτιμούν χημικά λιπάσματα, μπορούν να αυξήσουν την περιεκτικότητα του υποστρώματος σε humus  προσθέτοντας προϊόντα όπως είναι οι φυσικοί βιοδιεγέρτες ριζών.  

  Για να ανακεφαλαιώσουμε…
  Τα υποστρώματα bonsai δεν χρειάζεται να περιέχουν θρεπτικό περιεχόμενο. Η συνολική απαίτηση ενός bonsai σε θρεπτικές ουσίες μπορεί να καλυφθεί από ένα κανονικό πρόγραμμα λίπανσης. Για να είναι τα λιπάσματα αποτελεσματικά, το υπόστρωμα πρέπει να έχει την ικανότητα να κατακρατεί τις θρεπτικές ενώσεις τόσο χρονικό διάστημα, όσο χρειάζονται οι ρίζες για να τις απορροφήσουν. Αυτό συμβαίνει σε ατομική κλίμακα, βασίζεται στην ηλεκτρική φόρτιση των ατόμων του εδάφους και είναι γνωστή ως Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων του εδάφους (Cation Exchange Capacity –C.E.C.).

 

Απαιτήσεις σε θρεπτικά συστατικά για το υπόστρωμα των bonsai

  Οποιοσδήποτε κηπουρός λαχανικών θα σας πει πόσο σημαντική είναι η πρόσθεση καλής ποιότητας και μεγάλης σε αναλογία θρεπτικών συστατικών οργανικής ύλης στο χώμα κατά την διάρκεια του χειμώνα προκειμένου να τραφούν τα φυτά την επόμενη εποχή συγκομι-δής. Αυτό είναι απόλυτα ακριβές αλλά  η γνώση αυτή φαίνεται να έχει εντυπωθεί κάπως διαφοροποιημένη στη “Μεγάλη εγκυκλοπαίδεια των bonsai”, και είναι γνωστή ως “πρόσθεση βάσης”, η διαδικασία δηλαδή της πρόσθεσης θρεπτικών ουσιών στο μείγμα πριν την φύτευση.

43

  Υπάρχει ακόμη η σκέψη ότι το έδαφος για ένα bonsai πρέπει να είναι πλούσιο ή με κάποιο τρόπο να περιέχει ειδικές θρεπτικές ουσίες για να “θρέψει” το δέντρο. Όπως ακριβώς ο κηπουρός μας, πολλοί θιασώτες των bonsai ξοδεύουν αρκετό χρόνο άσκοπα, όπως θα δούμε παρακάτω, ετοιμάζοντας όλων των ειδών τα “μαγικά” οργανικά συστατικά, που περιλαμ¬βάνουν φυλλόχωμα, ειδικά λιπάσματα και μια ατελείωτη λίστα αλχημικών φίλτρων. Τρα¬βηγ¬μένο αλλά αληθές.
  Από επιστημονικής άποψης όλα αυτά δεν είναι τίποτε περισσότερο από αβάσιμες σκέψεις και ενέργειες λόγω κακής πληροφόρησης και ελλιπούς γνώσης. Ας τα ξεκαθαρίσουμε λοιπόν.


  Τα bonsai μεγαλώνουν σε απίστευτα μικρές ποσότητες εδάφους. Ένα υγιές αναπτυσ-σόμενο δέντρο bonsai θα απορροφήσει και θα εξαφανίσει όλα τα θρεπτικά συστατικά από το έδαφος του μέσα σε δύο εβδομάδες στην περίοδο ενεργού ανάπτυξης και ένα prebonsai, που ίσως βρίσκεται σε μεγαλύτερο δοχείο, θα κάνει το ίδιο σε ένα μήνα.  Τα περισσότερα οργανικά υλικά, συμπεριλαμβανομένου του φυλλοχώματος και της τύρφης, έχουν πολύ χαμηλή θρεπτική αξία για να ξεκινήσει κανείς μόνο μαζί τους. Φτάνουν λίγες ημέρες σε ένα bonsai pot με ζεστή θερμοκρασία και κανονικό πότισμα και η αξία τους θα είναι μηδενική.
   Ο κηπουρός μας πρέπει να προσθέτει τέτοια οργανικά υλικά κάθε χρόνο και επιπλέον μεγάλες ποσότητες κοπριάς ζώων. Τα bonsai μένουν στα δοχεία τους από 2 έως 20 χρόνια. Ό,τι θρεπτικό συστατικό προσθέσουμε εξαφανίζεται σε λίγες εβδομάδες. Αυτό είναι όντως μια πρόκληση.
  Υποστρώματα για bonsai με υψηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά θα έχουν την τάση να προκαλούν διάφορα, σοβαρά πολλές φορές, προβλήματα σε δέντρα που έχουν μεταφυτευθεί πρόσφατα. Εάν ένα υψηλής περιεκτικότητας σε θρεπτικές ουσίες λίπασμα χρησιμοποιηθεί σε ένα δέντρο που μόλις μεταφυτεύτηκε, θα εμποδιστεί σε σοβαρό βαθμό η ικανότητα του δέντρου να αναρρώσει και να επανέλθει σε κανονική ανάπτυξη.
  Επειδή αρκετοί θα αναρωτηθούν γιατί να συμβαίνει αυτό, η απάντηση είναι εξαιρετικά απλή. Στο περιβάλλον του δοχείου αλληλεπιδρούν οι ρίζες, τα σωματίδια του εδάφους, το νερό και ο αέρας (οξυγόνο) και όλα μαζί συνεργάζονται για την παραγωγή ενέργειας που θα αναπτύξει το δέντρο. Επιπλέον σε ένα δέντρο που μόλις έχει μεταφυτευθεί με κλάδεμα ριζών, δημιουργείται επιπλέον ανάγκη ενέργειας, για την όσο πιο γρήγορη ανάρρωση και αποκατάσταση της ενεργειακής του ισορροπίας.


  Από την άλλη οι οργανικές ουσίες του υποστρώματος, για να καταναλωθούν από το δέντρο, απαιτούν σε ατομικό και μοριακό επίπεδο εξαιρετικά υψηλές ποσότητες ενέργειας από το ενεργειακό ισοζύγιο του δέντρου και των ριζών. Με αυτό τον τρόπο τα μεγάλα ποσοστά οργανικής ύλης σε ένα υπόστρωμα, την συγκεκριμένη στιγμή μετά από μια μεταφύτευση, μειώνουν σε πολύ σημαντικό βαθμό την διαθέσιμη ενέργεια που χρειάζεται το δέντρο για πιο σοβαρούς λόγους. Αυτός είναι ίσως ο κυριότερος λόγος που κάποια δέντρα μόλις μεταφυτευθούν ακολουθούν μια πτωτική πορεία και μερικές φορές δεν τα καταφέρνουν.
  Επιπλέον, χρησιμοποιώντας οργανικά υλικά έρχεται πάντα μαζί μια απίστευτη ποικιλία μυκήτων, βακτηρίων, μικροοργανισμών ενζύμων και παθογόνων. Κάποια από αυτά μπορεί να αποτελούν ένα παραπάνω πρόβλημα. Συνήθως μάλιστα μετά από μεταφύτευση ένα δέντρο είναι πολύ πιο ευάλωτο σε μολύνσεις. Απλά λοιπόν δεν αξίζει το ρίσκο.

46

 

Πανίδα και χλωρίδα εδάφους

  Το καλλιεργητικό μέσο – υπόστρωμα που χρησιμοποιούμε υποστηρίζει όχι μόνο τα φυτά μας, αλλά παρέχει και ένα σπίτι για αμέτρητες μικροσκοπικές μορφές ζωής, στις οποίες περιλαμβάνονται μύκητες, βακτήρια και μικροσκοπικά έντομα. Ενώ ορισμένα από αυτά μπορεί να είναι επιβλαβή για τα δέντρα μας, κάποια άλλα είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία τους.

  Σε ένα ισορροπημένο υπόστρωμα τα φυτά μεγαλώνουν σε ένα ενεργό και ζωντανό περιβάλλον. Η περιεκτικότητα σε μεταλλικά και ανόργανα στοιχεία ενός εδάφους και η φυσική δομή τους είναι σημαντικά στοιχεία για την ευημερία των δέντρων, αλλά είναι η ζωή στο έδαφος που τροφοδοτεί τον κύκλο του και παρέχει την γονιμότητα του. Χωρίς την δραστηριότητα των μικροοργανισμών του εδάφους, το οργανικό υλικό θα συσσωρευόταν αδιάκοπα σαν σκουπίδια μέχρι την επιφάνειά του και δεν θα υπήρχε τροφή για τις ρίζες των φυτών.


Αναλυτικά ο βιόκοσμος του εδάφους περιέχει:


Μεγαπανίδα (εύρος μεγέθους πάνω από 20 χιλ)  πχ τρωκτικά

Μακροπανίδα (μεταξύ 2-20 χιλ) πχ ξυλόψειρες, γαιοσκώληκες και σκαθάρια

Μεσοπανίδα (μεταξύ 100 μικρομέτρων και 2 χιλ) πχ ακάρεα, ζωύφια

Μικροπανίδα και Μικροχλωρίδα (Μεταξύ 1-100 μικρόμετρα) π.χ. ζύμες, βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα, νηματώδη.

 

  Από τα παραπάνω τα βακτήρια και οι μύκητες είναι που παίζουν σημαντικό ρόλο στην διατήρηση ενός υγιούς εδάφους – υποστρώματος. Ενεργούν ως αποικοδομητές που διασπούν οργανικά υλικά (όπως η τύρφη ή τα λιπάσματα) και παράγουν διάφορα προϊόντα διάσπασης. Φυτοφάγοι οργανισμοί, όπως οι γαιοσκώληκες, τρέφονται με τα προϊόντα αυτά και με την χώνεψη τα αποσυνθέτουν. Σαπρότροφα που αντιπροσωπεύονται από τα βακτήρια και τους μύκητες  εκχυλίζουν διαλυτά θρεπτικά συστατικά, τα οποία με την σειρά τους μπορούν να απορροφηθούν από τα δέντρα.

44

  Σε αντίθεση, όσα φυτά αναπτύσσονται σε αποστειρωμένα περιβάλλοντα εδάφους τείνουν να έχουν φτωχή ανάπτυξη, καθώς επίσης και αυξημένη ευαισθησία σε παράσιτα και ασθένειες. Πολλά συστατικά των μοντέρνων υποστρωμάτων bonsai είναι αποστειρωμένα εξ αιτίας της διαδικασίας παρασκευής τους.  Σε αντίθεση με δημοφιλείς πεποιθήσεις, αυτό δεν είναι κάτι καλό.
  Το συγκεκριμένο θέμα είναι αρκετά περίπλοκο και εκτενές για να καλυφθεί εδώ, αλλά αρκεί να πούμε ότι  οι περισσότεροι ωφέλιμοι μικροοργανισμοί του εδάφους βρίσκονται είτε σε τμήματα του υποστρώματος που είναι προσκολλημένα στις ρίζες  του δέντρου, είτε θα αυξηθούν σε πληθυσμό με την πάροδο του χρόνου και με σωστή διαχείριση του υποστρώ¬ματος. Το μόνο που έχει να κάνει κανείς είναι να βεβαιωθεί ότι το υπόστρωμα bonsai παρουσιάζει ένα καλά αεριζόμενο και με υγρασία περιβάλλον για να ευδοκιμεί η μεγάλη ποικιλία ζωικής και φυτικής πανίδας. Ως αποτέλεσμα αυτού, τα bonsai επίσης θα ευδοκιμήσουν.


pH του εδάφους


  Η ζωή στο έδαφος επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το pH του εδάφους. Η κλίμακα pH είναι ένα μέσο έκφρασης του βαθμού οξύτητας ή αλκαλικότητας. Η κλίμακα βαθμονομείται από  0-14, με το 7 να είναι ουδέτερο, το 0 είναι εξαιρετικά οξύ και το 14 είναι εξαιρετικά αλκαλικό. Η κλίμακα είναι λογαριθμική και αυτό είναι κάτι που ίσως διαφεύγει από πολλούς. Έτσι ένα pH 6 είναι 10 φορές πιο όξινο από ένα ρΗ 7 και ένα  ρΗ 5 είναι 100 φορές πιο όξινο από ρΗ 7. Για ιδανικές συνθήκες ανάπτυξης τα περισσότερα φυτά απαιτούν ένα pH του εδάφους περίπου 6,5 που είναι ελαφρώς όξινο. Σε αυτή την τιμή τα περισσότερα από τα θρεπτικά συστατικά του εδάφους είναι διαθέσιμα για πρόσληψη από τις ρίζες. Οι έντονες αλκαλικές συνθήκες (pH πάνω από 8) που είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για τα περισσότερα δέντρα προκαλούνται συνήθως από την παρουσία του ασβεστίου (άσβεστος).
  Ασβεστόφιλα είναι φυτά που προσαρμόζονται για να ζουν σε πολύ αλκαλικά εδάφη.
  Ασβεστόφοβα είναι φυτά που μισούν την άσβεστο και  είναι προσαρμοσμένα σε  όξινες συνθήκες, έτσι ακόμα και μικρές ποσότητες ασβέστου στο χώμα τους προκαλούν σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη τους.


  Το pΗ του εδάφους επηρεάζει άμεσα τη διαθεσιμότητα πολλών θρεπτικών συστατικών σε ένα φυτό. Για παράδειγμα, ένα πολύ όξινο χώμα θα περιορίσει την διαθεσιμότητα αζώτου. Επομένως είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρείται ένα σωστά αντιστοιχισμένο με τις ανάγκες κάθε δέντρου pH.
  Πολλοί παράγοντες συνωμοτούν για να μεταβληθεί το pH του εδάφους σε βάθος χρόνου, συμπεριλαμβανομένων του pH του νερού μας και του είδους των λιπασμάτων που χρησιμοποιούμε. Η ρύθμιση του pH είναι εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία και δεν συνίστα-ται στην περίπτωση των bonsai. Το καλύτερο σχέδιο δράσης είναι να καθοριστεί εκ των προτέρων ποια τιμή pH είναι κατάλληλη για κάθε δέντρο και να επιλεγούν μείγματα υποστρώματος που θα προσφέρουν το σωστό pH εξ αρχής. Με την πάροδο του χρόνου αυτό μπορεί να αλλάξει ελαφρώς, αλλά με τις μεταφυτεύσεις είναι δυνατόν να διατηρείται ο έλεγχος.

45


  Φυτά που παρουσιάζουν συνεχιζόμενα μειωμένη απόδοση ανάπτυξης για 2-3 καλλιεργη-τικές περιόδους, μειωμένη ανθοφορία, προβληματική μορφή και χρώμα φύλλων και επίσης ευαισθησία σε ασθένειες μπορεί να υποφέρουν γιατί είναι τοποθετημένα σε υπόστρωμα με ακατάλληλο pH. Φορητά και οικονομικά pHμετρα εδάφους βρίσκονται εύκολα και παρέχουν ένα αξιόπιστο τρόπο για τον προσδιορισμό του. Μια γρήγορη αναζήτηση στο διαδίκτυο θα σας πληροφορήσει για τις απαιτήσεις σε pH σχεδόν όλων των φυτών και δέντρων.


  Στην πράξη δεν είναι απαραίτητο να έχει κάποιος  μια βαθιά κατανόηση σχετικά με τις απαιτήσεις ενός φυτού σε αυτό το ζήτημα. Οι περισσότερες συσκευασίες των πιο συνηθισμένων υλικών που χρησιμοποιούμε ως μέρη στα υποστρώματα bonsai  αναφέρουν και την τιμή του pH.
  Σε περίπτωση αμφιβολίας σχετικά με τις ανάγκες ενός συγκεκριμένου φυτού προτιμείστε ένα μείγμα υποστρώματος με Μ.Ο. pH  γύρω στο 6,5, ενώ ειδικά για τα οξύφυλλα περίπου στο 5,5.

 

Πηγές
sciencedirect.com
kaizenbonsai.com
wikipedia.org
dengarden.com
evergreengardenworks.com


Μέρος τρίτο - Υποστρώματα

domaple


Εισαγωγή


  Ξεκινώντας δεν χρειάζεται να αναφέρουμε τις ατελείωτες συζητήσεις και διαφορετικές γνώμες σε αυτό το τεράστιο θέμα, γιατί λίγο πολύ είναι γνωστές σε όλους τους λάτρεις των bonsai.
  Να ξεκαθαρίσουμε από την αρχή ότι σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να προτείνει συγκεκριμένα υλικά και αναλογίες ανάμιξης μειγμάτων. Ο στόχος είναι να γίνει κατανοητό στην πιο απλή και εκλαϊκευμένη μορφή του, το θεωρητικό υπόβαθρο όλων των πτυχών αυτού του ζητήματος.
 Κατανοώντας  σε σημαντικό βαθμό αυτές τις γνώσεις, κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να πάρει στο εξής μόνος του πιο ασφαλείς και σίγουρες αποφάσεις για το είδος των υποστρωμάτων στα bonsai του.
  Πριν μπορέσουμε να αποφασίσουμε τι υπόστρωμα θα χρησιμοποιήσουμε για τα δέντρα bonsai είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι ακριβώς χρειάζεται ένα δέντρο από το υπόστρωμα για να υποστηρίξει τον εαυτό του  και να έχει τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για την ανάπτυξη του στο άμεσο μέλλον. Αυτά που ακολουθούν είναι κάπως περίπλοκα, αλλά, αν κατανοηθούν σωστά, η επιλογή υποστρώματος θα είναι πολύ απλούστερη.

 

Οι χημικές αντιδράσεις της ανάπτυξης των δέντρων
  Τα φυτά ως ζωντανοί οργανισμοί  χρειάζονται ενέργεια για να διατηρηθούν στη ζωή και να αναπτυχθούν. Σε αντίθεση με τους ζωικούς οργανισμούς που βρίσκουν την ενέργεια αυτή καταναλώνοντας και διασπώντας άλλους οργανισμούς φυτικούς ή ζωικούς, τα φυτά και τα δέντρα παράγουν μόνα τους την ενέργεια που χρειάζονται, από απλά ελεύθερα διαθέσιμα στοιχεία.


  Η διαδικασία της φωτοσύνθεσης είναι η βάση όλης της ζωής πάνω στη γη. Μεγάλα ζώα τρώνε τα μικρότερα ζώα, που τρώνε τα φυτά, που παράγουν ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης.


  Φωτοσύνθεση είναι η διαδικασία που χρησιμοποιούν τα φυτά για να δημιουργήσουν υδατάνθρακες οι οποίοι τροφοδοτούν  την ανάπτυξη τους. Τα συστατικά είναι απλά...


διοξείδιο του άνθρακα + νερό + φώς του ήλιου = υδατάνθρακες + οξυγόνο


  Τα φυτά απορροφούν ηλιακό φως κυρίως με τη χρήση της χλωροφύλλης (χρωστική ουσία, το πράσινο στοιχείο των φύλλων) και  χρησιμοποιούν αυτή την φωτεινή ενέργεια  για να τροφοδοτήσουν  την χημική αντίδραση που περιγράφεται παραπάνω.

g1

  Ανόργανα στοιχεία χρησιμοποιούνται από τα φυτά για να παράγουν πράσινη χλωροφύλλη που απορροφά την φωτεινή ενέργεια για τη φωτοσύνθεση. Η παραγωγή της χλωρο¬φύλλης πρέπει να είναι συνεχής, δεδομένου ότι χάνει την αποτελεσματικότητά της  γρήγορα. Ένα φυτό με έλλειψη σιδήρου, ή μαγνησίου ιδιαίτερα, γίνεται κίτρινο (chloritic) και χάνει μεγάλο μέρος της ικανότητας του να φωτοσυνθέτει, εξ ου και η ανάγκη για τακτική λίπανση.


  Οι υδατάνθρακες (απλά σάκχαρα) που προκύπτουν χρησιμοποιούνται ως  πηγή ενέργειας για την κυτταρική διαίρεση και επομένως την ανάπτυξη ενός φυτού. Η διαδικασία απελευθέρωσης ενέργειας από τους υδατάνθρακες ονομάζεται αναπνοή.


Υδατάνθρακες + οξυγόνο + νερό = ενέργεια + διοξείδιο του άνθρακα + νερό


  Και εδώ υπάρχει κάτι που χρειάζεται προσοχή. Χωρίς επαρκή παροχή οξυγόνου η διάσπαση των υδατανθράκων είναι ελλιπής και η παραπάνω εξίσωση διαβάζεται λίγο διαφορετικά.


Υδατάνθρακες + λιγότερο οξυγόνο + νερό =ενέργεια + διοξείδιο του άνθρακα + νερό + αιθανόλη (οινόπνευμα)


  Εδώ δίνεται η απάντηση  γιατί το σωστό μείγμα υποστρώματος  είναι τόσο σημαντικό για την καλλιέργεια bonsai. Η ανεπαρκής κυκλοφορία του αέρα στο εσωτερικό του υποστρώματος - εδάφους σημαίνει έλλειψη οξυγόνου, οπότε και η αναπνοή του φυτού (για την κυτταρική διαίρεση και  για την ανάπτυξη των ριζών) είναι ελλιπής,  με αποτέλεσμα να παράγεται  και ένα ακόμη υποπροϊόν η αιθανόλη,  που  είναι δηλητηριώδες για το δέντρο και  προκαλεί σήψη των ριζών.


Ο κύκλος της ζωής μέσα σε ένα δέντρο bonsai
  Η ροή του νερού, ανόργανων μεταλλικών ουσιών και  υδατανθράκων σε ένα δέντρο ακολουθεί δυο αντίθετους δρόμους. Νερό και διάφορες ανόργανες ουσίες ανεβαίνουν από τις ρίζες στο επάνω τμήμα του δέντρου μέσω του ξυλήματος (xylem), ενώ  υδατάνθρακες  από τα φύλλα κατεβαίνουν μέσω του φλοιώματος (phloem),  σε όλα τα μέρη του δέντρου και τελικά στις ρίζες. Τα φυτά δεν παίρνουν τροφή από τις ρίζες, αλλά πρώτες ύλες που μετατρέπονται σε τροφή μέσα στα φύλλα.


  Η διαδικασία αρχίζει με το νερό που περιέχει διαλυμένα μέταλλα και χημικές ενώσεις και το οποίο εισχωρεί μέσα στα φυτικά κύτταρα των ριζών μέσω των κυτταρικών μεμβρανών των ριζών που είναι πορώδεις. Το διάλυμα αυτό περνά από κύτταρο σε κύτταρο μέχρι να φτάσει τα φύλλα. Χρησιμοποιώντας το φως του ήλιου ως πηγή ενέργειας η χλωροφύλλη μέσα στο φύλλο χρησιμοποιεί άνθρακα (από το διοξείδιο του άνθρακα στον αέρα), που  απορροφάται μέσω του φύλλου, και νερό (από τις ρίζες) για να δημιουργήσει το άμυλο ή τους υδατάνθρακες, που είναι τα υλικά που χρειάζεται το φυτό για να αναπτυχθεί.

Τα διαλυμένα μεταλλικά στοιχεία εντός του νερού που ανεβαίνουν στο δέντρο χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία και τη συντήρηση της χλωροφύλλης, όχι άμεσα για την ανάπτυξη. Το υποπροϊόντα της φωτοσύνθεσης είναι το νερό και το οξυγόνο που διαχέονται προς το περιβάλλον μέσω των φύλλων.


  Μόλις το φυτό  δημιουργήσει υδατάνθρακες στα φύλλα, αυτοί μεταφέρονται μέσω του νερού σε όλα τα μέρη του δέντρου, συμπεριλαμβανομένων και των ριζών. Οι υδατάνθρα-κες χρησιμοποιούνται για να τροφοδοτήσουν την κυτταρική διαίρεση για την ανάπτυξη με μια διαδικασία γνωστή ως Αναπνοή. Ορμόνες μέσα στο φυτό καθορίζουν ακριβώς  το είδος των κυττάρων που θα σχηματιστούν. Το δέντρο έχει επίσης την δυνατότητα να αποθηκεύει  το όποιο περίσσευμα υδατανθράκων.

 

Ο ρόλος της φυτικής αναπνοής
  Η αναπνοή είναι η διαδικασία με την οποία ένα φυτό καίει υδατάνθρακες για να τροφοδοτήσει την κυτταρική διαίρεση μέσω της οποίας αναπτύσσεται. Στην περιοχή των ριζών η ολοκληρωμένη διαδικασία της φυτικής αναπνοής   χρησιμοποιεί οξυγόνο και  νερό για να απελευθερώσει  ενέργεια από την διάσπαση του αμύλου που παράγεται από την φωτοσύνθεση και παράγει ως υποπροϊόντα νερό και διοξείδιο του άνθρακα.

Εάν δεν υπάρχει επαρκές οξυγόνο στο υπόστρωμα, τότε λαμβάνει χώρα η αναερόβια αναπνοή, που παράγει ως υποπροϊόντα  νερό, διοξείδιο του άνθρακα και αιθανόλη (αλκοόλη). Αυτό οδηγεί σε κακή ανάπτυξη των ριζών στην καλύτερη περίπτωση και σάπισμα των ριζών στην χειρότερη.

Το σάπισμα των ριζών στην πραγματικότητα είναι δηλητηρίαση από την αιθανόλη και προκαλείται από την έλλειψη οξυγόνου. Αν συμβεί αυτό, ολόκληρη η αλυσίδα των γεγονότων θα σπάσει και η ανάπτυξη τελικά θα σταματήσει.

 

Συμπερασματικά

  Προκειμένου να διατηρηθεί η καλή υγεία και η ανάπτυξη των φυτών είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί μια καλή καλλιεργητική πρακτική. Αυτό περιλαμβάνει τη χρήση του σωστού και κατάλληλου υποστρώματος για κάθε συγκεκριμένο δέντρο bonsai.

  Οι δυνατές και υγιείς ρίζες εξασφαλίζουν μια καλά τροφοδοτούμενη φωτοσυνθετική διαδικασία. Η φωτοσυνθετική διαδικασία παράγει  ενέργεια  για την ανάπτυξη των ριζών, οι οποίες παράγουν ενέργεια για την περαιτέρω ανάπτυξη των φύλλων, που παράγουν περισσότερη ενέργεια για την ακόμα μεγαλύτερη ανάπτυξη των ριζών και ούτω καθεξής. Αν αυτό το μοτίβο κυριαρχήσει, τα δέντρα bonsai θα γίνουν απίστευτα ισχυρά, θα αναπτύσσονται με πιο γρήγορους ρυθμούς και κυρίως απαλλαγμένα από ασθένειες και παράσιτα.
 g2


Bonsai και bonsai pots
  Το μεγάλωμα δέντρων σε γλάστρες - δοχεία είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ ό,τι η καλλιέργεια σε ανοικτό έδαφος. Επιπρόσθετα, η καλλιέργεια σε ρηχά δοχεία, όπως τα bonsai pots ή τα bonsai training pots, είναι ακόμη δυσκολότερη. Η προσπάθεια όμως καλλιέργειας αρκετά μεγάλων σε ηλικία δέντρων σε πολύ μικρές ποσότητες υποστρώματος είναι κάτι που πραγματικά φτάνει την καλλιεργητική πρακτική στα όριά της.


  Ένα δοχείο bonsai  είναι ένα πολύ δύσκολο περιβάλλον για να αναπτυχθεί ένα δέντρο,  ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα που μπορεί να επιτύχει κανείς στην δενδροκομία. Είναι μια πολύ εξειδικευμένη ασχολία που μπορεί να τελειοποιηθεί μόνο μετά από αρκετά χρόνια και μέσω σχολαστικής παρατήρησης και πειραματισμών.


  Τυπικά ένα δοχείο bonsai περιέχει σχετικά μικρό όγκο υποστρώματος. Αυτός όμως ο μικρός όγκος υποστρώματος έχει ένα δυσανάλογα μεγάλο εμβαδόν επιφάνειας που το καθιστά πολύ ευαίσθητο στην εξάτμιση της υγρασίας. Η μικρή ποσότητα όγκου του υποστρώματος υποβάλλεται επίσης σε μεγάλες θερμοκρασιακές μεταβολές  σε σύντομα χρονικά διαστήματα. Σε μια ζεστή ηλιόλουστη μέρα το έδαφος μπορεί να βιώσει θερμοκρασίες 40° κελσίου. Το χειμώνα, αν το έδαφος παγώσει, η σημαντική πίεση που προκαλείται από τη διόγκωση του νερού σε πάγο σε έναν μικρό κλειστό χώρο μπορεί να βλάψει σοβαρά τις ρίζες. Σε υγρές καιρικές συνθήκες είναι πολύ εύκολο ένα δοχείο bonsai να κορεστεί  επικίνδυνα με νερό.

 

Το νερό
  Το νερό που βρίσκεται στο έδαφος, αλλά και σε κάθε είδος υποστρώματος bonsai, έχει τις παρακάτω μορφές και ιδιότητες.                                                              

Υδροστατικό νερό
•    Η δύναμη της βαρύτητας υπερισχύει των δυνάμεων επιφανειακής τάσης (δυνάμεις συγκράτησης του νερού στην επιφάνεια των στερεών συστατικών του εδάφους) και το νερό απομακρύνεται εύκολα προς το υπέδαφος.
•    Βρίσκεται στους μακροπόρους του εδάφους.
•    Είναι μικρή η σημασία του για τα φυτά αφού απομακρύνεται γρήγορα από τη ζώνη της ριζόσφαιρας.  

Τριχοειδές νερό
•    Οι δυνάμεις επιφανειακής τάσης εξισορροπούν τη δύναμη της βαρύτητας και το νερό συγκρατείται στο έδαφος.
•    Βρίσκεται στους τριχοειδείς πόρους του εδάφους και σαν ένα λεπτό στρώμα γύρω από τους εδαφικούς κόκκους.
•    Είναι πολύ μεγάλη η σημασία του για τα φυτά, αφού αποτελεί την κυριότερη πηγή νερού.  


Υγροσκοπικό νερό
•    Οι δυνάμεις επιφανειακής τάσης είναι πολύ ισχυρές (>15 ατμόσφαιρες) και το νερό δεν απομακρύνεται εύκολα από το έδαφος.
•    Βρίσκεται στους λεπτούς πόρους του εδάφους και περιβάλλει σαν μεμβράνη τα εδαφικά μόρια.
•    Δεν έχει καμία σημασία για τα φυτά, αφού δεν προσλαμβάνεται από τις ρίζες τους.  

g3

  Τα φυτά χρειάζονται νερό για διάφορους σκοπούς, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς και της χρησιμοποίησης των θρεπτικών ουσιών. Το μεγαλύτερο μέρος του νερού σε ένα φυτό θα απορροφηθεί μέσω των ριζών. Ωστόσο, πάρα πολύ από ένα καλό πράγμα μερικές φορές είναι κακό. Με λίγες εξαιρέσεις,  για τα περισσότερα φυτά δεν είναι καλό να έχουν τις ρίζες τους βυθισμένες στο νερό για μεγάλο διάστημα, γιατί η έλλειψη οξυγόνου θα σκοτώσει τις ρίζες.  Με απλά λόγια, τα περισσότερα φυτά απορροφούν την υγρασία από το έδαφος και όχι το  νερό σε υγρή μορφή. Ως εκ τούτου, ένα χώμα που περιέχει μεν υγρασία, αλλά δεν είναι συνεχώς υγρό και μέσα στο νερό, είναι απαραίτητο για τη βέλτιστη υγεία και ανάπτυξη του φυτού. Μετά το πότισμα χρειάζεται το επιπλέον νερό να αποστραγ¬γίζεται από το δοχείο.

 

Υπόστρωμα bonsai και αποστράγγιση νερού
  Η κατανόηση του ζητήματος της αποστράγγισης είναι ύψιστης σημασίας για την αναζήτηση ενός τέλειου υποστρώματος για τα bonsai. Η αποστράγγιση είναι απλά η διαδι¬κασία με την οποία η περίσσεια ύδατος διαφεύγει από το χρησιμοποιούμενο υπόστρωμα, αλλά υπάρχουν μια σειρά από παράγοντες που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα με την οποία αυτό συμβαίνει.


  Μετά το πότισμα είναι σημαντικό το πλεονάζον νερό να απομακρύνεται από το υπόστρωμα όσο το δυνατόν γρηγορότερα για την υγεία του φυτού, ώστε να επανέλθει οξυγόνο στην περιοχή των ριζών. Για να επιτευχθεί αυτό, εξαρτόμαστε σχεδόν αποκλει-στικά από την βαρύτητα. Αν ανατρέξουμε πίσω στη φυσική που μάθαμε στο σχολείο, θα θυμηθούμε ότι  το νερό έχει μια επιφανειακή τάση που το αναγκάζει να προσκολλάται σε μια επιφάνεια. Αν ρίξουμε νερό σε  μια κάθετη λεία επιφάνεια  το μεγαλύτερο μέρος του θα κυλίσει προς τα κάτω, αλλά ένα μέρος του θα προσκολληθεί πάνω της γιατί η επιφανειακή τάση είναι ισχυρότερη από τη βαρύτητα που θα το παρασύρει προς τα κάτω.


 g4
  Τα υποστρώματα αποτελούνται από πολλά σωματίδια που δημιουργούν κενά μεταξύ τους. Όσο μικρότερα και πιο κοντά μεταξύ τους είναι τα συστατικά αυτά, τόσο λιγότερη αποστράγγιση μπορεί να επιτευχθεί, αφού υπάρχει μεγαλύτερη επιφάνεια για να παρακρατηθεί το νερό,  ξεπερνώντας έτσι τη δύναμη της βαρύτητας που προσπαθεί να το τραβήξει προς τα κάτω. Αντίθετα, αν τα υλικά του υποστρώματος είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος, άρα με περισσότερο κενό χώρο μεταξύ τους, τότε το νερό μπορεί να περάσει πιο γρήγορα ανάμεσα τους και να φύγει από το υπόστρωμα.
  Η επιτυχία της ισορροπίας με σωστό τρόπο στην αποστράγγιση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες  για την επιλογή των σωστών συστατικών του καλλιεργητικού μέσου ενός bonsai.
  Δυστυχώς δεν είναι δυνατό να παρασχεθεί μια απλή απάντηση στο πόση δυνατότητα  αποστράγγισης είναι αρκετή, επειδή υπάρχουν τόσες πολλές μεταβλητές συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι διαφορετικοί τύποι δέντρων έχουν και διαφορετικές ανάγκες σε νερό. Όταν κατανοήσουμε τις βασικές αρχές που εμπλέκονται σε αυτό το ζήτημα θα είμαστε σε θέση να κάνουμε μια επιστημονικά υποστηριζόμενη εικασία, η οποία θα παρέχει ένα καλό σημείο εκκίνησης. Κατά τη διάρκεια των ετών που θα ακολουθήσουν μετά από προσεκτική παρατήρηση των αντιδράσεων του δέντρου θα μπορέσουμε να προσαρμόσουμε τις επιλογές μας, ώστε να παρέχουμε την καλύτερη δυνατή λύση.  

Πορώδες εδάφους – εδαφικές σταθερές νερού και άλλοι παράγοντες αποστράγγισης

Πορώδες εδάφους
  Ως πορώδες της δομής του εδάφους ορίζεται το ποσοστό του όγκου του, το οποίο καταλαμβάνεται από μη στερεά υλικά. Σημαντικό ρόλο παίζει και η κατανομή μεγέθους των πόρων. Για να αερίζεται σωστά ένα υπόστρωμα καλλιέργειας, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο συνολικά μεγάλος όγκος πόρων, αλλά ταυτόχρονα και η ύπαρξη πόρων μεγάλης διαμέτρου (πάνω από 2-4 χιλ. για την περίπτωση των bonsai).


  Οι  ρίζες των φυτών ζουν και αναπτύσσονται στα κενά διαστήματα μεταξύ των στερεών σωματιδίων του υποστρώματος. Ο όρος που χρησιμοποιείται για την ποσότητα του αέρα που υφίσταται ανάμεσα στους πόρους ενός καλλιεργητικού υποστρώματος είναι Αεροϊκανότητα (Air Filled Porosity – AFP). Συστατικά του εδάφους – υποστρώματος επίσης μπορούν να κατακρατούν μια ποσότητα αέρα αν είναι πορώδη. Εδώ θα μας απασχολήσουν προς το παρόν οι κενοί χώροι μεταξύ των σωματιδίων του εδάφους.


 g5
  Σε γενικές γραμμές πολύ μικρά τέτοια κενά (micropores) περιέχουν νερό το οποίο, λόγω του μικρού μεγέθους τους, δεν μπορεί να προσεγγιστεί ακόμη και τις πιο λεπτές τριχοειδείς  ρίζες. Τα κενά – πόροι μεσαίου μεγέθους (mesopores) περιέχουν νερό διαθέσιμο για τα φυτά και επιπλέον ο αέρας κινείται μέσα τους καθώς αποστραγγίζεται το νερό. Κενά και πόροι μεγαλύτεροι από 0,1 χιλιοστό σε διάμετρο, που ονομάζονται (macropores) θα στραγγίξουν το νερό και θα επιτρέψουν την ελεύθερη κυκλοφορία αέρα, και κατά συνέπεια οξυγόνου, σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά το πότισμα. Σε ιδανικές συνθήκες, λοιπόν, θα πρέπει να υπάρχει επαρκής ποσότητα μεσαίου μεγέθους διάκενων στο υπόστρωμα, για να εξασφαλιστεί καλή κατακράτηση νερού, αλλά επίσης επαρκής ποσότητα μεγάλου μεγέθους κενών πόρων, για να επιτρέπουν την ελεύθερη αποστράγγιση, την  ανταλλαγή αερίων και τον αποικισμό των ριζών.


  Το κλειδί για την επιλογή ενός σωστού υποστρώματος καλλιέργειας βρίσκεται στην  διατήρηση ενός υψηλού ποσοστού αεροϊκανότητας χωρίς να περιορίζεται  η παρουσία υγρασίας.


Εδαφικές σταθερές νερού

Κατακράτηση νερού
  Αυτό το ζήτημα είναι αρκετά περίπλοκο. Χρειάζονται περίπου 500 κιλά νερό για να παραχθεί 1 κιλό φυτικής ανάπτυξης. Προφανώς λοιπόν τα φυτά χρειάζονται μια συνεχή και σταθερή παροχή νερού και υγρασίας, η οποία απορροφάται από τις ρίζες και μέρος της αποδίδεται ξανά στο περιβάλλον μέσω της λειτουργίας της διαπνοής από τα φύλλα.  

Διαθέσιμο νερό
  Αυτός ο όρος αναφέρεται στην ποσότητα του νερού που το φυτό μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιήσει. Οι ρίζες είναι ικανές να αφαιρέσουν νερό από το υπόστρωμα σε πιέσεις μέχρι 15 ατμόσφαιρες.

Σημείο μόνιμου μαρασμού
  Έναν όρο που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε το σημείο εκείνο κατά το οποίο το υπόστρωμα έχει ανεπαρκή ποσότητα υγρασίας σε σχέση με αυτή που θα μπορούσε το φυτό να απορροφήσει. Τα σωματίδια – συστατικά του υποστρώματος κρατούν τόσο δυνατά το νερό, που δεν είναι δυνατόν να απορροφηθεί, αφού πρέπει να ασκήσουν πίεση μεγαλύτερη από 15 ατμόσφαιρες. Είναι το ποσοστό του νερού που υπάρχει στο έδαφος όταν τα φυτά μαραίνονται οριστικά.

Υδατοχωρητικότητα
  Είναι η μέγιστη ποσότητα νερού που μπορεί να χωρέσει ένα έδαφος. Όταν αποκλείεται η στράγγιση, όλοι οι πόροι του εδάφους γεμίζουν με νερό και το έδαφος θεωρείται  κορε-σμένο με νερό.

Υδατοϊκανότητα
  Είναι η ποσότητα του νερού που από την κατάσταση κορεσμού παραμένει στο έδαφος μετά από αποστράγγιση. Είναι το νερό που μπορεί να συγκρατήσει το έδαφος και να το διαθέσει για τα φυτά.

Τριχοειδής  ανύψωση
  Η τριχοειδής ανυψωτική δράση του νερού, ή τριχοειδές φαινόμενο, είναι ένα φαινόμενο όπου το υγρό ανεβαίνει αυθόρμητα σε ένα στενό χώρο, όπως είναι ένας λεπτός σωλήνας ή διάφορα πορώδη υλικά. Όσο λεπτότερα είναι αυτά τα τριχοειδή αγγεία- πόροι  (σωλήνες) μέσα σε ένα υλικό, τόσο υψηλότερα  το  νερό θα ανεβεί σε αυτά λόγω της επίδρασης  του φαινομένου. Σε συγκεκριμένες συνθήκες η τριχοειδής δράση υπερνικά τη βαρύτητα και το νερό αντί να πηγαίνει προς τα κάτω, ανεβαίνει. Ως αποτέλεσμα, η αποστράγγιση του εδάφους μας θα σταματήσει εντελώς.

 

Τριχοειδής δράση ανύψωσης νερού


  Εδώ θα αναφερθούμε πιο διεξοδικά στο φαινόμενο της τριχοειδούς  δράσης (capillary action) των υγρών, λόγω της μεγάλης σημασίας που έχει στην περίπτωση των bonsai. Είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας που συνήθως παραβλέπεται. Αποτελεί ωστόσο μια τόσο ισχυρή και σημαντική παράμετρο, ο μη σωστός χειρισμός της οποίας ευθύνεται ίσως για τον μαρασμό μεγάλου αριθμού bonsai.

  Αυτό είναι ένα φαινόμενο κατά το οποίο το νερό ανεβαίνει προς τα πάνω, πιο ψηλά από τον υδροφόρο ορίζοντα οποιουδήποτε υποστρώματος που περιέχει νερό, μέσω ενός συνεχόμενου δικτύου κενών πόρων.
 g6

Η πειραματική απεικόνιση του φαινομένου της τριχοειδούς δράσης αποδεικνύει ότι όσο πιο λεπτός είναι ο σωλήνας, τόσο πιο ψηλά ανεβαίνει το νερό. Στην περίπτωση των Bonsai με μικρότερους διάκενους χώρους έναντι μεγαλύτερων


   Η κίνηση αυτή τελικά επιβραδύνεται έως κάποιο βαθμό από τη δύναμη της βαρύτητας  και μειώνεται το ύψος ανόδου του νερού. Στο έδαφος η επίδραση αυτή σπάνια έχει συνέπειες,  επειδή ο υδροφόρος ορίζοντας είναι αρκετά βαθιά.

  Στην καλλιέργεια bonsai όπου χρησιμοποιούμε σχετικά ρηχά δοχεία μπορούμε για πρακτικούς λόγους να πούμε ότι η εσωτερική βάση του pot αντιπροσωπεύει τον υδροφόρο ορίζοντα. Και ενώ οι τρύπες αποστράγγισης του pot επιτρέπουν σε κάποια ποσότητα νερού να διαφύγει, η συνδυασμένη δράση της επιφανειακής πίεσης στο δοχείο και η τριχοειδής δράση ανύψωσης του νερού θα κρατήσουν αρκετή ποσότητα νερού εντός του δοχείου με πολύ μεγάλη δύναμη.

  Έτσι αφού το δίκτυο των κενών χώρων του υποστρώματος  είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό γεμάτο με νερό σε υγρή μορφή (κορεσμένο), δεν μπορεί να γίνει καμιά ανταλλαγή αερίων και αυτό οδηγεί σε μια κατάσταση όπου οι ρίζες δεν μπορούν να αναπνεύσουν επαρκώς. Τότε παρουσιάζεται το φαινόμενο της αναερόβιας αναπνοής των ριζών μέσω του οποίου παράγεται αλκοόλη, η οποία έχει δηλητηριώδη αποτελέσματα για τις ρίζες. Αυτό ακριβώς είναι που ονομάζουμε σάπισμα των ριζών.

   Η κατάσταση που περιγράφεται παραπάνω είναι λιγότερο αισθητή σε πιο βαθιά bonsai pot ή σε μεγαλύτερου μεγέθους γλάστρες εκπαίδευσης. Επίσης, δεν έχει μεγάλες συνέπειες το καλοκαίρι, εξ αιτίας της αυξημένης απορρόφησης νερού-υγρασίας από το φυτό και της πιο γρήγορης εξάτμισής του από την επιφάνεια του δοχείου. Τον χειμώνα όμως, αν κάτι τέτοιο συμβεί, μπορεί να σηματοδοτήσει το οριστικό τέλος των δέντρων bonsai, ειδικά όσων είναι αδύναμα ή τοποθετημένα σε ρηχά pot, αλλά και όσων ειδών είναι προσαρμο¬σμένα σε πιο ξηρές συνθήκες καλλιέργειας, όπως για παράδειγμα οι ελιές.

  Η τριχοειδής ανυψωτική δράση του νερού εξαρτάται από το μέγεθος των κενών πόρων που υπάρχουν σε ένα υπόστρωμα. Σε ένα χονδρόκοκκο υπόστρωμα με μεγάλους πόρους (όπως το acadama) η ανύψωση δεν θα υπερβεί τα 20 χιλιοστά, αλλά σε πιο λεπτόκοκκα υποστρώματα που τα διάκενα είναι μικρότερα, όπως σε διάφορα φυτοχώματα του εμπορίου, η ανύψωση αυτή μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη και να καλύψει σχεδόν όλο το δοχείο. Επομένως, αν η επιφανειακή εξάτμιση δεν είναι αρκετή, όπως συνήθως συμβαίνει τον χειμώνα, το δέντρο στην ουσία θα κάθεται πάνω σε ένα στρώμα λάσπης.


  Ας πάρουμε μια υπόθεση για τη χώρα μας, που οι χειμώνες εκτός εξαιρέσεων δεν είναι βαρείς. Έχουμε θερμοκρασίες μεταξύ -4 έως και 6-10 βαθμούς Κελσίου περίπου, το χιόνι είναι σχετικά σπάνιο, όπως και ο σκληρός παγετός που διαρκεί το πολύ κάποιες ημέρες.
Ας δούμε 1-2 σενάρια δέντρων σε δοχείο που είναι σε εξωτερικό χώρο, όπως η πλειοψηφία των bonsai μας.

 

g7

  Αρχικά ας αναλογιστούμε ένα δέντρο που μεγαλώνει μέσα σε ένα προσεκτικά διαλεγμένο υπόστρωμα. Καθώς το νερό του ποτίσματος ή της βροχής πέφτει στο δοχείο διαποτίζει γρήγορα το υπόστρωμα  από κάτω, αφήνοντας κάποια κενά πίσω του, τα οποία γεμίζουν αμέσως με αέρα. Ένα υπόστρωμα με προσεγμένη κοκκομετρία επιτρέπει στο νερό να τρέξει στο κάτω μέρος του δοχείου, όπου συγκεντρώνεται λίγο πριν διαφύγει από τις τρύπες αποστράγγισης.


  Στην περίπτωση αυτή, η τριχοειδής δράση είναι ασθενής επειδή το μείγμα έχει καλά χαρακτηριστικά αποστράγγισης και οι τριχοειδείς σωλήνες στο έδαφος, με άλλα λόγια τα διάκενα μεταξύ των συστατικών του μείγματος, είναι σχετικά μεγάλα. Έτσι μια μικρή ποσότητα νερού υπάρχει στο κάτω μέρος του δοχείου, αλλά όχι αρκετή για να δημιουρ-γήσει προβλήματα στις ρίζες.  Επειδή η περιεκτικότητα του αέρα στο υπόστρωμα  είναι καλή, η παγωνιά έχει μικρή βλαπτική επίδραση, καθώς η επέκταση του πάγου απορ-ροφάται εύκολα από τα κενά του υποστρώματος, αλλά διατηρείται έως ένα βαθμό και η κυκλοφορία του αέρα.


 g8

  Τώρα ας πάμε σε μια δεύτερη περίπτωση που ένα δέντρο μεγαλώνει επίσης σε ένα σχετικά ρηχό δοχείο με ένα μείγμα υποστρώματος που αποτελείται από κάποιου είδους φυτόχωμα του εμπορίου (που στην καλύτερη περίπτωση περιέχει αφράτο χώμα, τύρφη και ψιλόκοκκη  άμμο) και κάποιου είδους πιο θρυμματισμένη πέτρα.
  Το ένα υλικό, το φυτόχωμα, περιέχει μεγάλη αναλογία άμμου και αργίλου, δηλαδή στην ουσία λάσπη. Το δεύτερο υλικό, κάποιο είδος θρυμματισμένης πέτρας, είναι συνήθως μεγάλο σε διαστάσεις, σκληρό, κρύο και καθόλου απορροφητικό. Στη διάρκεια του καλοκαιριού με τα συνεχή ποτίσματα τα μικρά σωματίδια χώματος και άμμου ξεπλένονται και καταλαμβάνουν τον κενό χώρο ανάμεσα στα μεγαλύτερα σωματίδια της θρυμματι¬σμένης πέτρας ή όποιου άλλου ανάλογου υλικού. Ο πηλός (άργιλος) που περιέχεται στο φυτόχωμα αποσυντίθεται και, επειδή έτσι γίνεται λεπτή σκόνη, κατακάθεται στην βάση του δοχείου.
  Επομένως ένα στρώμα από πολύ λεπτά σωματίδια (λάσπη) σχηματίζεται εκεί. Το υπόστρωμα πιο πάνω έχει κάποιες ιδιότητες αποστράγγισης  και τραβά ακόμη αέρα καθώς τρέχει το νερό προς τα κάτω. Το καλοκαίρι λοιπόν που οι ρίζες απορροφούν αρκετή υγρασία από το υπόστρωμα το σύστημα δουλεύει έως κάποιο βαθμό. Ωστόσο τον χειμώνα, λόγω της πολύ λεπτής σύνθεσης των κατώτερων στρωμάτων στο δοχείο, η τριχοειδής δράση που αναφέραμε προηγούμενα δημιουργεί ένα βαθύ στρώμα υγρής κατάστασης που καταλαμβάνει σχεδόν τα τρία τέταρτα του δοχείου. Στην πραγματικότητα το δέντρο στέκεται πάνω σε μια λακκούβα γεμάτη παχιά λάσπη. Μια σταθερή παγωνιά ημερών θα καταστρέψει τις ρίζες αρκετών ειδών, εκτός ίσως των πιο ανθεκτικών. Αποτέλεσμα, πολύ αργή ανάπτυξη την άνοιξη και μηδενική βελτίωση του δέντρου ως bonsai.

 

Φυσικές και μηχανικές απαιτήσεις του υποστρώματος bonsai


  Τα bonsai, ακόμη ίσως και αρκετά prebonsai, είναι περιορισμένα σε πολύ μικρά pots με μικρές ποσότητες υποστρώματος. Στην πράξη αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα για την υγεία τους όσο τους παρέχουμε όλα όσα χρειάζονται μέσα στον περιορισμένο αυτόν χώρο. Εφαρμόζοντας σωστές καλλιεργητικές πρακτικές  ένα bonsai μπορεί να είναι εξίσου υγιές και δυνατό όσο τα δέντρα στην φύση. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα πολύ μικρό αλλά ισχυρό μικρό ριζικό σύστημα που λειτουργεί με την βέλτιστη απόδοση. Περιθώρια λάθους συνήθως δεν υπάρχουν και, αν συμβούν, στην καλύτερη περίπτωση καθυστερούν σημαντικά την ανάπτυξη του δέντρου.


  Όπως είδαμε το υπόστρωμα πρέπει να περιέχει νερό και αέρα, καθώς και θρεπτικά συστατικά, προκειμένου τα δέντρα bonsai να μπορούν να αναπτυχθούν.  Επειδή τα δέντρα παραμένουν στα δοχεία τους με το ίδιο υπόστρωμα, συχνά για χρόνια, αυτό το υπόστρωμα πρέπει να διατηρεί μηχανική ακεραιότητα για να προσφέρει τις απαραίτητες καλλιερ¬γητικές συνθήκες. Το να επιλέξουμε ένα καλό και αφράτο κατά κύριο λόγο οργανικό χώμα ως υπόστρωμα για τα δέντρα μας μπορεί να φαίνεται μια εύκολη και φτηνή λύση, αλλά, αν μετά από κάποιες παγωνιές ή εκτεταμένη ξήρανση το καλοκαίρι μετατρέπεται σε σκόνη, τότε οι όποιες καλές του ιδιότητες χάνονται και τα μικρά δέντρα θα υποφέρουν.


  Το ζήτημα επικεντρώνεται γύρω από την μηχανική αντοχή των συστατικών του μείγμα-τος. Η συνεχής διαστολή και συστολή λόγω των διακυμάνσεων της θερμοκρασίας και της υγρασίας μπορεί να επηρεάσει τις μηχανικές τους ιδιότητες και να τα διασπάσει. Καθώς το νερό παγώνει, ο όγκος του αυξάνεται  κατά 9% περίπου. Προϊόντα, όπως κάποιες ποιότη¬τες  διογκωμένης αργίλου για παράδειγμα, κατακρατούν έως και 108% ποσοστό νερού σε σχέση με τον δικό τους όγκο. Έτσι, ένα κορεσμένο σε νερό σωματίδιο του υποστρώματος  θα επεκταθεί σε σημαντικό βαθμό αν παγώσει. Αν δεν διαθέτει επαρκή μηχανική ακεραιότητα ή την ελαστικότητα να απορροφά αυτή την επέκταση θα υποστεί  ρήξη. Αυτό μπορεί να συμβεί ξανά και ξανά μέχρι το μείγμα που ίσως είχε προσεκτικά κοσκινιστεί ή ξεπλυθεί στην αρχή πριν μπει στο δοχείο, να γίνει σκόνη και να χαθούν όλα αυτά τα σημαντικά κενά – πόροι που πρέπει να υπάρχουν σε ένα υπόστρωμα.
   Αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι ευτυχώς τόσο σοβαρό όσο θα μπορούσε να είναι, λόγω μιας διαδικασίας που ονομάζεται  Κρυοαναρρόφηση  - Cryosuction. Αυτή είναι μια  διαδικασία που λαμβάνει χώρα σε παγωμένα υποστρώματα δια της οποίας το νερό μετακι¬νεί¬ται διαμέσου των εδαφικών πόρων στη ζώνη που έχει παγώσει μέσω της τριχοειδούς δράσης. Το νερό τείνει να κινηθεί έξω από το σωματίδιο-συστατικό του υποστρώματος από το οποίο έχει προηγουμένως κατακρατηθεί προς τους κενούς χώρους τριγύρω, όπου στη συνέχεια παγώνει.


  Προϊόντα, όπως θρυμματισμένα πετρώματα και άλλα αδρανή υλικά, επηρεάζονται ελάχιστα από την  επίδραση των παγετών. Επίσης, οργανικά υλικά, όπως ο φλοιός πεύκων,  επηρεάζονται σπάνια. Ωστόσο, πιο εύθραυστα προϊόντα, όπως το  akadama και διάφοροι άλλοι τύποι διογκωμένης αργίλου, μπορεί να καταστραφούν πολύ γρήγορα από έναν σκληρό παγετό, ειδικά αν πριν από αυτό έχει προηγηθεί εκτεταμένη βροχόπτωση ή πότισμα.

g9

  Η αντίθετη πλευρά του θέματος αφορά την επέκταση λόγω θερμότητας και νερού. Είναι κοινό φαινόμενο το καλοκαίρι οι θερμοκρασίες μέσα σε ένα δοχείο να φτάνουν τους 30-40 βαθμούς Κελσίου όταν είναι εκτεθειμένο στον ήλιο. Η ζέστη αυξάνει τον όγκο των περισσότερων υλικών και τα υλικά ενός υποστρώματος bonsai δεν αποτελούν εξαίρεση. Η συχνότητα των ποτισμάτων αυξάνεται το καλοκαίρι και αυτό όχι μόνο ψύχει το υπόστρω¬μα γρήγορα, αλλά προκαλεί περαιτέρω αύξηση του όγκου του υποστρώματος καθώς το νερό εμποτίζει κάποια από αυτά.


  Επιπλέον ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η συνεχής διέλευση του νερού μέσα από το μείγμα  μπορεί να διαλύσει κυριολεκτικά τους κόκκους του. Ενώ τα περισσότερα από τα διαλυμένα στερεά θα φύγουν με το νερό έξω από το pot, ένα ποσοστό από απίστευτα λεπτή λάσπη  θα παραμείνει μέσα.  Αυτός είναι ο λόγος που, χρησιμοποιώντας υλικά όπως φυσικό πηλό ή μαλακή πέτρα, μπορεί να παρουσιαστούν προβλήματα. Επίσης πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι μια μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ του pH του νερού  και του  pH του εδάφους μπορεί να οδηγήσει σε χημική διάβρωση των σωματιδίων του υποστρώ¬ματος.
  Για να ανακεφαλαιώσουμε, τα διάφορα υποστρώματα υπόκεινται σε ορισμένες πολύ ισχυρές μηχανικές, θερμικές και χημικές δυνάμεις που μπορούν εύκολα να καταστρέψουν την συνοχή του και να το διαβρώσουν.


  Έτσι, υπό το φως όλων  των ανωτέρω καθίσταται σαφές ότι το καλλιεργητικό υπόστρωμα έχει έναν πολύ διαφορετικό ρόλο να διαδραματίσει το καλοκαίρι, από ό,τι το χειμώνα. Το υπόστρωμα που επιλέγουμε επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως:


•    Το σχήμα / βάθος του δοχείου
•    Οι ατομικές ανάγκες του κάθε είδους δέντρου
•    Το επίπεδο ωριμότητας του δέντρου bonsai
•    Το είδος της ανάπτυξης που απαιτείται (ώριμο bonsai  ή αρχικό υλικό)
•    Η κατάσταση του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης στον ήλιο και τον άνεμο
•    Πόσο συχνά μπορείτε να ποτίζετε
•    Το λίπασμα που χρησιμοποιείτε
•    Οι χειμερινές συνθήκες
•    Οι απαιτήσεις σε  pΗ του φυτού
•    Το pH του νερού που έχετε
•    Ακραίες θερμοκρασίες, τόσο το καλοκαίρι όσο και το χειμώνα.

 

Πηγές
sciencedirect.com
kaizenbonsai.com
wikipedia.org
dengarden.com
evergreengardenworks.com

Μέρος δεύτερο - Μεταφύτευση


Υπόστρωμα για μεταφύτευση bonsai

  Όπως έχουμε αναφέρει προηγούμενα, κάθε δέντρο είναι διαφορετικό και για να μας δώσει το καθένα από αυτά το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα πρέπει να προσπαθήσουμε να προσαρμόσουμε τις συνθήκες ανάπτυξης, ώστε να ταιριάξουν καλύτερα με τις προσδοκίες που έχουμε από κάθε δέντρο.

  Η ριζόσφαιρα ( η ζώνη των ριζών) είναι ένας απίστευτα πολύπλοκος κόσμος με εύθραυστες ισορροπίες. Μέσα σε ένα bonsai ή training pot αναπτύσσεται ένα ολόκληρο οικοσύστημα και η επιστήμη μόλις έχει αρχίσει να ξετυλίγει τις πολύπλοκες σχέσεις αυτού του συναρπαστικού περιβάλλοντος. Επειδή τα bonsai μεγαλώνουν σε πολύ μικρές ποσότητες υποστρώματος είναι απολύτως βασικό το υπόστρωμα αυτό να είναι κορυφαίας ποιότητας. Ακόμη και ένα μόνο βασικό στοιχείο αν λείψει, το δέντρο μας θα αντιμετωπίσει προβλήματα.

B1

  Είναι απαραίτητο πριν από κάθε ανάλυση να αδειάσουμε το μυαλό μας από οτιδήποτε νομίζουμε ότι γνωρίζουμε σχετικά, ειδικά σε ό,τι αφορά γενικότερα την κηπουρική. Το υπόστρωμα σε ένα bonsai pot συμπεριφέρεται με έναν απολύτως διαφορετικό τρόπο από το χώμα ή το έδαφος σε ένα κήπο.

Ας δούμε λοιπόν περιληπτικά τις βασικές έννοιες.

 

Σημείωση: Στο τρίτο και τέταρτο μέρος που ακολουθούν το ζήτημα των υποστρωμάτων  bonsai θα αναλυθεί  πιο διεξοδικά.

 


Συστατικά υποστρώματος

  Αυτά μπορεί να προέρχονται από πολλές και ποικίλες πηγές, φυσικές και κατασκευασμένες από τον άνθρωπο, μερικά είναι οργανικά, όπως ο φλοιός κωνοφόρων, και άλλα αδρανή, όπως θρυμματισμένες πέτρες. Σχεδόν σε κάθε περίπτωση απαιτείται ένα μείγμα με περισσότερα από ένα συστατικά.

  Η βάση των μειγμάτων αυτών περιλαμβάνει:
•    Αδρανή υλικά με τη μορφή άμμου και χαλικιών
•    Άργιλο και χώματα σε διάφορες μορφές
•    Οργανική ύλη – Όταν η οργανική ύλη αποσυντίθεται πλήρως μέσα σε ένα υπόστρωμα σχηματίζει humus. Είναι ένα μαύρο κολλώδές υλικό που δεσμεύεται από τα ορυκτά σωματίδια και δίνει σε ένα καλό είδος χώματος το μαύρο χρώμα του. Το humus δεν είναι η τύρφη, ούτε το φυλλόχωμα ή ο φλοιός δέντρων. Είναι αυτό που απομένει όταν διάφορα τέτοια φυτικά συστατικά αποσυντίθενται πλήρως από μικροοργανισμούς του εδάφους.

 B2

Δομή του υποστρώματος

  Ως δομή εννοούμε την διάταξη των σωματιδίων μέσα στο υπόστρωμα. Προκειμένου να παρέχεται το κατάλληλο περιβάλλον για τις ρίζες στην καλλιέργεια δέντρων, το υπόστρωμα πρέπει να είναι δομημένο με τρόπο που να επιτρέπει την ανταλλαγή αερίων και παράλληλα να κατακρατεί επαρκή αποθέματα νερού και θρεπτικών ουσιών. Τα ιδανικό υπόστρωμα χρειάζεται να έχει υψηλό ποσοστό διείσδυσης του νερού με πολύ καλή αποστράγγιση και ένα αλληλοσυνδεόμενο δίκτυο κενών χώρων που θα επιτρέπει στις ρίζες κατά τον αποικισμό τους να βρίσκουν εύκολα νερό, οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες.  

 

Δομική ακεραιότητα υποστρώματος
 
  Αυτή η παράμετρος υποστρώματος είναι πολύ πιο σημαντική για την καλλιέργεια bonsai από ό,τι στα υπόλοιπα είδη καλλιεργειών.  Τα bonsai χρειάζονται συχνό πότισμα και αυτό, σε συνδυασμό με τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας και το είδος των συστατικών υποστρώμα¬τος που χρησιμοποιούμε, μπορεί να καταστρέψει την δομή των σωματιδίων που αποτελούν το υπόστρωμα, προκαλώντας πολύ μεγάλα προβλήματα.

 B3


Εδαφικές σταθερές νερού

Κατακράτηση νερού
 Αυτό το ζήτημα είναι αρκετά περίπλοκο. Χρειάζονται περίπου 500 λίτρα νερό για να παρα¬χθεί 1 κιλό φυτικής ανάπτυξης. Προφανώς λοιπόν τα φυτά χρειάζονται μια συνεχή και σταθερή παροχή νερού και υγρασίας, η οποία απορροφάται από τις ρίζες και μέρος της αποδίδεται ξανά στο περιβάλλον μέσω της λειτουργίας της διαπνοής από τα φύλλα.  

Διαθέσιμο νερό
  Αυτός ο όρος αναφέρεται στην ποσότητα του νερού που το φυτό μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιήσει. Οι ρίζες είναι ικανές να αφαιρέσουν νερό από το υπόστρωμα σε πιέσεις μέχρι 15 ατμόσφαιρες.

Σημείο μόνιμου μαρασμού
  Ένας όρος που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε το σημείο εκείνο κατά το οποίο το υπόστρωμα δεν έχει την ποσότητα υγρασίας που θα μπορούσε το φυτό να απορροφήσει. Τα σωματίδια – συστατικά του υποστρώματος κρατούν τόσο δυνατά το νερό, που δεν είναι δυνατόν να απορροφηθεί, αφού πρέπει να ασκήσουν υποπίεση μεγαλύτερη από 15 ατμόσφαιρες. Είναι το ποσοστό του νερού που υπάρχει στο έδαφος όταν τα φυτά μαραίνονται οριστικά.

Υδατοχωρητικότητα
  Είναι η μέγιστη ποσότητα νερού που μπορεί να χωρέσει ένα έδαφος, όταν αποκλείεται η στράγγιση. Όλοι οι πόροι του εδάφους γεμίζουν με νερό και το έδαφος θεωρείται  κορεσμένο με νερό.

Υδατοϊκανότητα
  Είναι η ποσότητα του νερού που από την κατάσταση κορεσμού παραμένει στο έδαφος μετά από αποστράγγιση. Είναι το νερό που μπορεί να συγκρατήσει το έδαφος και να το διαθέσει για τα φυτά.

Τριχοειδής  ανύψωση
  Η τριχοειδής ανυψωτική δράση του νερού ή τριχοειδές φαινόμενο είναι ένα φαινόμενο όπου το υγρό ανεβαίνει αυθόρμητα σε έναν στενό χώρο, όπως είναι ένας λεπτός σωλήνας ή διάφορα πορώδη υλικά. Όσο λεπτότερα είναι αυτά τα τριχοειδή αγγεία (σωλήνες) μέσα σε ένα υλικό, τόσο υψηλότερα  το  νερό θα ανεβεί σε αυτά λόγω της επίδρασης  του φαινομένου. Σε συγκεκριμένες συνθήκες η τριχοειδής δράση υπερνικά τη βαρύτητα και το νερό, αντί να πηγαίνει προς τα κάτω, ανεβαίνει. Ως αποτέλεσμα, η αποστράγγιση του εδάφους μας θα σταματήσει εντελώς.


 

Περιεκτικότητα θρεπτικών συστατικών υποστρώματος
 
  Επειδή τα bonsai στερούνται της υποστήριξης ενός φυσικού οικοσυστήματος, όπως για παράδειγμα συμβαίνει σε ένα δάσος, εξαρτώνται αποκλειστικά από τους καλλιεργητές τους για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες τους.  Ακόμα και ένα πολύ πλούσιο σε θρεπτικές ουσίες υπόστρωμα θα εξαντληθεί από ένα υγιές δέντρο bonsai σε λίγες μόλις εβδομάδες. Τα περισσότερα μάλιστα συστατικά υποστρωμάτων που χρησιμοποιούμε σε μείγματα για bonsai δεν περιέχουν καθόλου τέτοιες ουσίες. Άρα θα πρέπει να διαλέξουμε υλικά τα οποία θα μπορούν να δεσμεύουν τις θρεπτικές ουσίες που προσθέτουμε με την τακτική λίπανση για να μπορεί το δέντρο να τις παίρνει όταν τις χρειάζεται.

 Μέταλλα όπως ο σίδηρος και το μαγνήσιο είναι σε ατομικό επίπεδο θετικά φορτισμένα κατιόντα. Για να κρατήσουμε αυτά τα απαραίτητα για τα δέντρα μας στοιχεία μέσα στο υπόστρωμα που χρησιμοποιούμε,  χρειαζόμαστε ένα συστατικό με αρνητική φόρτιση για να μπορεί να τα έλκει. Αυτό το συστατικό  θα κρατήσει τα μεταλλικά στοιχεία που περιέχονται στα λιπάσματα  σαν μαγνήτης και θα αποτρέψει την έκπλυση τους από το υπόστρωμα όταν ποτίζουμε. Τα δέντρα στη συνέχεια θα χρησιμοποιήσουν αυτά τα μεταλλικά στοιχεία όταν είναι απαραίτητο. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων – Ι.Α.Κ ή Εναλλακτική Ικανότητα Κατιόντων (Cation Exchange Capacity – C.E.C.) του εδάφους . Όσο πιο υψηλή η τιμή της, τόσο πιο υγιές θα είναι ένα δέντρο.

  Η άργιλος για παράδειγμα έχει πολύ υψηλή τέτοια ικανότητα, γιατί οι μικροσκοπικοί της κόκκοι είναι αρνητικά φορτισμένοι.  Διάφορα αδρανή υλικά ειδικά εκείνα που προέρχονται από πυριγενή πετρώματα, όπως άμμος, χαλίκια και πυριτόλιθοι, έχουν σχεδόν μηδενική ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων. Φυτικές ύλες, όπως η τύρφη, επίσης έχουν μικρή περιεκτικότητα σε θρεπτικές ουσίες οι ίδιες, αλλά μόλις οι μικροοργανισμοί του εδάφους τις διασπάσουν σε humus αποκτούν πολύ υψηλή Ι.Α.Κ..

 B4

Πρακτικοί παράγοντες για την επιλογή υποστρώματος
  Έχοντας φτάσει ως εδώ, το μόνο που γίνεται ξεκάθαρο είναι ότι η επιλογή υποστρώματος είναι κάτι πολύ συγκεχυμένο και επίσης θα πρέπει να περιλαμβάνει και αρκετούς συμβιβα-σμούς.
  Πριν βιαστούμε να αγοράσουμε οτιδήποτε, ας αναλογιστούμε πρώτα το πρακτικό μέρος της φροντίδας των δέντρων μας. Δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να διαλέξει κάποιος ένα υπόστρωμα με υπερβολική αποστράγγιση, εάν δεν είναι διατεθειμένος να ποτίζει αρκετά συχνά, γιατί το δέντρο θα υποφέρει. Αντίθετα, κάποιος που του αρέσει να ποτίζει συχνά τα δέντρα του και έχει βέβαια τον απαραίτητο χρόνο γι’ αυτό, δεν θα πρέπει να διαλέξει ένα υπόστρωμα που αποτελείται από λεπτόκοκκο έδαφος, γιατί και σε αυτή την περίπτωση το δέντρο θα υποφέρει.
  Εάν έχει κάποιος δέντρα που αγαπούν την υγρασία, όπως τα σφενδάμια, και είναι τοποθετημένα κήπο ανοιχτό σε συχνούς ανέμους και αρκετό ηλιακό φώς, τότε πρέπει το υπόστρωμα τους να δείχνει καλή κατακράτηση υγρασίας, σε αντίθεση με δέντρα που βρίσκονται σε σημεία προστατευμένα από ανέμους και ήλιο. Αν πάντως είμαστε ευχαριστημένοι από τον ρυθμό ανάπτυξης και τη συχνότητα ποτίσματος, η απάντηση βρίσκεται στην χρησιμοποίηση ενός παρόμοιου μείγματος.

 

Το γενικό συμπέρασμα

  Όσο πιο γρήγορα αναπτύσσεται ένα είδος, τόσο περισσότερη υγρασία και θρεπτικά συστα¬τικά χρειάζεται, επομένως και πιο λεπτόκοκκα συστατικά υποστρώματος μαζί με κάποιας μορφής άργιλο. Οι κινέζικες φτελιές, για παράδειγμα, μπορούν να μεγαλώσουν μέσα σε σκόνη acadama (άργιλος), κάτι που θα προκαλούσε σάπισμα ριζών σε ένα γιουνίπερο. Τα περισσότερα φυλλοβόλα μπορούν να συμβιώσουν με ένα σχετικά συμπαγές υπόστρωμα με μεγάλο ποσοστό οργανικών υλικών, ενώ τα κωνοφόρα μάλλον προτιμούν υποστρώματα με  μεγάλη αεροϊκανότητα (Air Filled Porosity - AFP) και δεν έχουν πρόβλημα με ένα υπόστρωμα με μικρή Ι.Α.Κ..

  Τα βαθύτερα δοχεία επιτρέπουν στα δέντρα να τα πάνε καλά σε υποστρώματα με λεπτότερα υλικά, ενώ τα ρηχά pots αποτελούν πρόκληση επειδή χρειάζονται  καλή αποστράγγιση, αλλά ταυτόχρονα στεγνώνουν πιο γρήγορα. Επίσης τα bonsai που δεν χρειάζονται συχνή μεταφύτευση  απαιτούν υπόστρωμα που να αποτελείται από σκληρότερα σωματίδια για μακροημέρευση.

 

Είδη συστατικών για μείγματα υποστρωμάτων

  Τα καλής ποιότητας υλικά για bonsai κοστίζουν αρκετά. Διάφορα προϊόντα που έχουν τις κατάλληλες ιδιότητες για καλλιέργεια bonsai είναι σπάνια, κάποιες φορές ταξιδεύουν μεγάλες αποστάσεις, έχουν συγκεκριμένες κοκκομετρίες και όλα αυτά προσθέτουν στην τελική τιμή. Όμως αν  υπολογίσει κανείς πόσο κοστίζει ένα καλό δέντρο bonsai, τότε το κόστος ενός ποιοτικού υποστρώματος φαντάζει χαμηλό.

  Τα πιο δημοφιλή υλικά που χρησιμοποιούν οι καλλιεργητές bonsai ανά τον κόσμο περιλαμβάνουν:


•    Akadama, Ελαφρόπετρα και λάβα
•    Φλοιό πεύκου
•    Σπασμένα πετρώματα σε μορφή χαλικιών κάθε είδους (όχι όμως θαλασσινής προέλευσης). Προϊόντα διογκωμένης αργίλου
•    Προϊόντα τύρφης, ιδιαίτερα αυτής με την ινώδη μορφή

 B5

Πρόσθετα εδάφους για δέντρα bonsai

  Υπάρχουν πάρα πολλά πρόσθετα εδάφους διαθέσιμα για χρήση στην κηπουρική. Στα bonsai  χρησιμοποιούμε σε μεγάλο ποσοστό ως μέρη υποστρώματος αδρανή και ανόργανα προϊόντα, όπως akadama, ελαφρόπετρα και θρυμματισμένα πετρώματα. Στην περίπτωση αυτή, τα  πρόσθετα εδάφους μπορεί να είναι πολύ ευεργετικά.

  Γενικά τα πρόσθετα εδάφους είναι χουμικά προϊόντα ή προϊόντα μυκόριζας. Το χουμικό οξύ που περιέχεται στα χουμικά προϊόντα είναι φυσικός βιοδιεγέρτης ριζών που συμβάλει στην χημική και φυσική ποιότητα κάθε είδους υποστρώματος  και περιέχει χημικά σύμπλοκα με αρνητικά φορτισμένα ιόντα. Αυτό διευκολύνει την πρόσληψη των θρεπτικών ουσιών από τις ρίζες του δέντρου και αποτρέπει την διαφυγή τους μέσω των ποτισμάτων. Επίσης έχει θετική επίδραση στην βιοδιαθεσιμότητα των θρεπτικών συστατικών.

  Η ευεργετική επίδραση προϊόντων μυκόριζας στα δέντρα οφείλεται στην καλύτερη θρέψη του φυτού, κυρίως με θρεπτικά στοιχεία που παρουσιάζουν τη μικρότερη κινητικότητα στο έδαφος, όπως  φώσφορο, ψευδάργυρο, χαλκό αλλά και κάλιο, μαγνήσιο, και άζωτο.  Επίσης βοηθά το φυτό να αποκτήσει ανθεκτικότητα σε υψηλά ποσοστά  ασβεστίου του εδάφους. Επιπλέον, ο συμβιωτικός μύκητας της μυκόριζας συνθέτει ουσίες που εμποδίζουν την ανάπτυξη  φυτοπαθογόνων μικροοργανισμών του εδάφους, ενώ ευνοεί την ανθεκτικότητα των φυτών στις ασθένειες.


Πρόσφατα μεταφυτευμένα δέντρα και λίπανση

   Ίσως λόγω κακής ονοματολογίας, αλλά και κακώς εννοούμενων επιστημονικών όρων, αρκετοί άνθρωποι, ανάμεσα τους και καλλιεργητές bonsai έχουν την εντύπωση ότι τα λιπάσματα αποτελούν τροφή για τα δέντρα ή τα φυτά γενικότερα. Εξ αιτίας αυτού επικρατεί μια αντίληψη ότι, αν ένα φυτό παρουσιάζει προβλήματα ή υπόκειται σε κάποιου είδους stress, δίνοντας του ένα “καλό λίπασμα”  το βοηθάμε να ανακάμψει. Κάνουμε όμως ακριβώς το αντίθετο, τους προκαλούμε περισσότερο stress. Τα φυτά δεν καταναλώνουν έτοιμες τροφές που κάποιος τους προσφέρει μέσω κάποιου λιπάσματος (και αυτό έχει λυθεί σε καθαρά επιστημονικό επίπεδο εδώ και καιρό),  αλλά παρασκευάζουν μόνα τους την τροφή που χρειάζονται για την ανάπτυξη τους από χημικά στοιχεία, νερό και ηλιακό φώς. Αυτό εξηγεί γιατί αποτελούν το θεμέλιο της τροφικής αλυσίδας.

  Η μόνη χρονική στιγμή που λιπαίνουμε ένα δέντρο bonsai είναι όταν αυτό βρίσκεται σε ενεργό ανάπτυξη. Αν η μεταφύτευση πήγε καλά θα πρέπει να περιμένουμε να δούμε το δέντρο να αναπτύσσεται δυναμικά ξανά,  μέσα σε μια περίοδο 2-6 εβδομάδων,  αναλόγως του είδους και των εξωτερικών συνθηκών. Μόλις το δέντρο κάνει καλές προσθήκες ανάπτυξης είναι η σωστή στιγμή για να ξεκινήσει η λίπανση.  Προσθέτοντας λίπασμα σε ένα δέντρο που ακόμη δεν έχει ενεργοποιηθεί την άνοιξη ή αναπτύσσεται καχεκτικά ή ακόμη είναι στρεσαρισμένο εξ αιτίας εξωτερικών παραγόντων, το μόνο που θα πετύχουμε είναι να προσθέσουμε περισσότερο stress.

 

Πώς διαχειριζόμαστε άρρωστα και καχεκτικά δέντρα

  Λέγεται πως οι λόγοι που τα bonsai παρουσιάζουν προβλήματα είναι όσοι και τα δέντρα που επηρεάζονται. Εδώ θα αναφερθούμε σε αυτό, επειδή ορισμένα κοινά προβλήματα σχετίζο¬νται με θέματα μεταφυτεύσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις η μεταφύτευση μπορεί να είναι η λύση στο πρόβλημα, ενώ σε άλλες όχι.

  Πριν αποφασίσουμε να εκτελέσουμε μια μεταφύτευση θα πρέπει πρώτα να εξετάσουμε κάθε πιθανότητα και να προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε το ακριβές αίτιο του προβλήματος.

Μεταφυτεύοντας ένα ασθενικό και αδύναμο δέντρο προσθέτουμε ακόμη μια προσβολή στον τραυματισμό και αυτό μπορεί να ωθήσει το δέντρο στα όρια του. Ορισμένα προβλήματα μεταφύτευσης μπορούν να ξεπεραστούν απλά με την αλλαγή στη ρουτίνα φροντίδας του δέντρου και αυτό να δώσει χρόνο στο δέντρο να ανακάμψει πριν εκτελέσουμε την μεταφύτευση.


  Οι πιο κοινές καταστάσεις που προκαλούν πρόβλημα στα δέντρα bonsai έχουν να κάνουν είτε με πολύ λίγο, είτε με πάρα πολύ νερό στο υπόστρωμα των δέντρων. Το πάρα πολύ νερό είναι εύκολο να εντοπισθεί. Σκούρο μαύρο χρώμα υποστρώματος και γυαλιστερή άλγη στην επιφάνεια του pot είναι κύρια σημάδια υπερβολικής κατακράτησης και  παρουσίας νερού.


  Σε αυτή την περίπτωση, αν είναι εποχή μεταφυτεύσεων και το δέντρο έχει κάποιο επίπεδο σθένους, μπορούμε να προχωρήσουμε στην μεταφύτευση. Αν η εποχή δεν είναι η κατάλληλη το δέντρο μπορεί να βοηθηθεί μειώνοντας τη συχνότητα των ποτισμάτων. Επίσης, θα πρέπει να απομακρύνουμε την άλγη από την επιφάνεια του υποστρώματος και να το χαλαρώσουμε με κάποιο τρόπο, ίσως κάνοντας κάποιες κάθετες τρύπες με ένα λεπτό ξύλο. Αυτό θα βοη¬θήσει την είσοδο αέρα με το πότισμα.


  Το άλλο επίσης πολύ κοινό πρόβλημα είναι το υπερβολικά ξηρό υπόστρωμα. Αυτό δεν είναι πάντα εύκολο να εντοπιστεί. Συχνά η επιφάνεια φαίνεται υγρή και πιθανότατα έχει και ένα ωραίο πράσινο moss (βρύα) να αναπτύσσεται πάνω της. Αλλά αν ένα δέντρο έχει αναπτύξει μεγάλη ποσότητα ριζών μέσα στο δοχείο, οι ρίζες αυτές ανεβαίνουν προς τα επάνω δημιουργώντας μια θολωτή επιφάνεια που φαίνεται να στραγγίζει καλά. Αυτό που συμβαίνει όμως σε αυτή την περίπτωση είναι ότι το νερό τρέχει γρήγορα προς την βάση του pot και εξαφανίζεται κάτω από τις ρίζες.

 

  Με την πάροδο του χρόνου θα δημιουργηθεί ένας πυρήνας υποστρώματος γύρω από τον κορμό, που θα είναι τελείως αποξηραμένος, καθώς το δέντρο θα παλεύει να φτάσει στο λεπτό στρώμα υγρασίας που παραμένει στην κάτω περιοχή του pot και της ριζόσφαιρας. Σε αυτή την περίπτωση καμία ανάπτυξη δεν είναι δυνατή. Μια προσωρινή λύση είναι να ανοιχτούν κάποιες τρύπες στο κέντρο της ριζόσφαιρας και να χαλαρωθεί επίσης η επιφάνεια του υποστρώματος, όπως κάναμε και στην προηγούμενη  περίπτωση.

  Εάν είμαστε πεπεισμένοι ότι το δέντρο μας υποφέρει από προβλήματα στην περιοχή των ριζών και δεν είναι κατάλληλη η εποχή για μεταφύτευση, υπάρχει ακόμη μια προτεινόμενη δράση με καλά συνήθως αποτελέσματα.

 Βγάζουμε το δέντρο από το δοχείο του και χρησιμοποιώντας μόνο τα δάχτυλα των χεριών μας προσπαθούμε να χαλαρώσουμε λίγο την ριζόσφαιρα πιέζοντας και τραβώντας την προς τα έξω με απαλές κινήσεις, χωρίς όμως να την διαλύσουμε. Στη συνέχεια τοποθετούμε το δέντρο σε ένα μεγαλύτερο και βαθύτερο δοχείο συμπληρώνοντας γύρω με ένα καλής ποιότητας αεριζόμενο υπόστρωμα. Ποτίζουμε καλά και τοποθετούμε το δέντρο σε ένα φω-τεινό προστατευμένο σημείο.  

  Δεν ποτίζουμε αν το υπόστρωμα δεν έχει προηγουμένως στεγνώσει και δεν λιπαίνουμε αν δεν δούμε ξανά σημάδια ικανοποιητικής ανάπτυξης.

  Στη συνέχεια, ανάλογα με την ευρωστία του δέντρου, το καλύτερο θα ήταν να αφήσουμε το δέντρο στην ησυχία του μέσα στο μεγαλύτερο δοχείο που το τοποθετήσαμε για ένα, δύο ή περισσότερα χρόνια, μέχρι να ανακάμψει τελείως. Μόλις γίνει αυτό, η μεταφύτευση μπορεί πλέον να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια και το δέντρο να τοποθετηθεί σε ένα πιο κατάλληλο pot.

 

Πηγές
sciencedirect.com
kaizenbonsai.com
wikipedia.org
dengarden.com
evergreengardenworks.com

Τελευταία άρθρα
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩN Μέρος...
θεωρητικη-προσεγγιση-μεταφυτευσησ-και-υποστρωματων-μέρος-δ Υπόστρωμα και θρεπτικές ουσίες   Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων – Cation Exchange Capacity  (C.E.C.)   Για φυτά όπως τα bonsai, που μεγαλώνουν σε μικρές ποσότητες εδαφικού υλικού, η ικανότητα του υλικού αυτού να περιέχει και να κατακρατά θρεπτικά συστατικά είναι πολύ σημαντική και ονομάζεται Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων ή Εναλλακτική Ικανότητα Κατιόντων  (Cation Exchange Capacity –C.E.C.).   Στην επιστήμη του εδάφους η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων ή I.A.K. είναι ο αριθμός των ανταλλάξιμων κατιόντων ανά μονάδα ξηρού βάρους που ένα μείγμα εδάφους είναι ικανό να εκμεταλλευθεί σε μια δεδομένη τιμή του pH και που είναι διαθέσιμα  για ανταλλαγή με το διάλυμα νερού του εδάφους. Η I.A.K. χρησιμοποιείται...
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ Μέρος...
θεωρητικη-προσεγγιση-μεταφυτευσησ-και-υποστρωματων-μέρος-γΜέρος τρίτο - Υποστρώματα Εισαγωγή   Ξεκινώντας δεν χρειάζεται να αναφέρουμε τις ατελείωτες συζητήσεις και διαφορετικές γνώμες σε αυτό το τεράστιο θέμα, γιατί λίγο πολύ είναι γνωστές σε όλους τους λάτρεις των bonsai.  Να ξεκαθαρίσουμε από την αρχή ότι σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να προτείνει συγκεκριμένα υλικά και αναλογίες ανάμιξης μειγμάτων. Ο στόχος είναι να γίνει κατανοητό στην πιο απλή και εκλαϊκευμένη μορφή του, το θεωρητικό υπόβαθρο όλων των πτυχών αυτού του ζητήματος.  Κατανοώντας  σε σημαντικό βαθμό αυτές τις γνώσεις, κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να πάρει στο εξής μόνος του πιο ασφαλείς και σίγουρες αποφάσεις για το είδος των υποστρωμάτων...
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ Μέρος...
θεωρητικη-προσεγγιση-μεταφυτευσησ-και-υποστρωματων-μέρος-β
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ Μέρος...
θεωρητικη-προσεγγιση-μεταφυτευσησ-και-υποστρωματων-μέρος-α
Επίδραση του παγετού στα δέντρα bonsai
επίδραση-του-παγετού-στα-δέντρα-bonsai    Επειδή είναι ξεκάθαρο ότι υπάρχουν ορισμένες παρανοήσεις ως προς το αν και  πότε ένα δέντρο (στην περίπτωσή μας ένα bonsai) παγώνει, δίνονται παρακάτω κάποιες επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις και σκέψεις. Τα τρία στάδια της ψύξης    Σε σχετικές συζητήσεις σε διάφορα φόρουμ και ιστοσελίδες με αντικείμενο τα bonsai αναφέρονται περιπτώσεις που δέντρα πάγωσαν κατά την διάρκεια ενός χειμερινού παγετού και παρ’όλα αυτά, τελικά κατάφεραν με κάποιον τρόπο να επιβιώσουν. Εδώ πρέπει να γίνει η πρώτη επισήμανση σχετικά με το τι εννοούμε λέγοντας ότι ένα δέντρο πάγωσε. Εάν ένα δέντρο, bonsai ή όχι, πραγματικά παγώσει, πεθαίνει.   Ο σχηματισμός κρυστάλλων πάγου στο εσωτερικό των...

Παράδειγμα της δυνατότητας Virtual Help της Κοινότητας του bonsaiforum.gr

απο τόν Viet Luan Tran

Περισσότερα μπορείτε να δείτε εδώ: http://www.bonsaiforum.gr/viewforum.php?f=48

Μυρτιά Μπονσάι μέλους του bonsaiforum.gr

Δημιουργία μπονσάι δέντρου.

Bonsai exhibition at the Noelanders Trophy 2015

Τα 3 τελευταία ενεργά θέματα του bonsaiforum.gr

Θέματα σχετικά με Bonsai Λιγουστρο μπονσαι lidl 13/8 (2)
Φικους έχει. :(
CaptainAmerica > 13-August-2020 16:07:13

Ερωτήσεις μελών acer beni shichihenge (7)
Λέω να του κάνω μεταφύτευση την άνοιξη αλλά για την μεγαλύτερη γλάστρα που είπες με προβληματισες λίγο. Είχα σκοπό να το βάλω σε training pot...
Nikoskolo > 13-August-2020 2:05:13

Ερωτήσεις μελών Σχετικά με το φυτό που φαίνονται στις φωτογραφίεςκαι πως μπορεί να γίνει μπονσαι (8)
Η ροδιά είναι ποιο εύκολο φυτό και επιδέχεται σε λάθη ...βάλε λίγο ορμόνη ριζοβολιας και πότισε τακτικά ώστε να μείνει το χωμα υγρό τισ πρώτες...
Nikoskolo > 12-August-2020 17:55:12