Το παρόν άρθρο αναφέρεται συνοπτικά στις συχνότερες ασθένειες του δένδρου «ελιά»,  καθώς και σε αυτές που είναι πιθανότερο να συναντήσει κάποιος σε δένδρα κήπου και ειδικότερα σε γλάστρες, όπως τα bonsai.

  Παρακάτω ακολουθούν για κάθε ασθένεια: η πηγή της ασθένειας, οι συνθήκες ανάπτυξης, ο τρόπος εντοπισμού ή τα συχνότερα συμπτώματα, καθώς και ορισμένοι ενδεικτικοί τρόποι αντιμετώπισης. Πολλές φορές τα συμπτώματα μπορεί να εξαπατούν, καθώς ορισμένες ασθένειες εκδηλώνονται με παρόμοιους τρόπους.

Olea_Care (1).jpg

  Σημαντική πριν από την απόφαση οποιασδήποτε αντιμετώπισης, ιδιαίτερα με τη χρήση δραστικών χημικών, η συμβουλή ενός γεωπόνου!

Καπνία

Olea_Care (2).jpg

  Η καπνιά μπορεί να αναπτυχθεί σε όλες σχεδόν τις δενδρώδεις καλλιέργειες και ιδιαίτερα στην ελιά και στα εσπεριδοειδή. Δημιουργείται από μύκητες (Alternaria alternate, Capnodium elaeophilum, Cladosporium herbarum, Ceratocarpia spp, Alternaria tenuis) και είναι απο τις πιο συχνές ασθένειες του γένους.

   Παρατηρούνται καστανόμαυρου– μαύρου χρώματος χρωματισμοί («καπνιά») πάνω σε όλα τα εναέρια τμήματα των δέντρων και ιδιαίτερα στα φύλλα και τους καρπούς. Σε μεγάλη έκταση της προσβολής καπνιά μπορεί να εντοπιστεί και στον κεντρικό κορμό.

   Δεν αποτελεί κρίσιμη περίπτωση, καθώς δεν ζημιώνει ζωτικά για το δένδρο σημεία. Η μη αντιμετώπισή της ωστόσο έχει ως αποτέλεσμα την εξασθένηση των δένδρων, την πτώση φύλλων, τη μείωση νέου φυλλώματος και σε βάθος χρόνου την αποξήρανση κλάδων ή και ολόκληρου του φυτού (μιλώντας για bonsai).

   Δημιουργείται σε συνθήκες έντονης υγρασίας και θερμής ατμόσφαιρας (πχ ζεστές μέρες άνοιξης μετά από βροχή), καθώς και σε απότομες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας (ξηρασία-υγρασία, κρύο-ζέστη). Εντοπίζεται πιο συχνά στην περίπτωση αδύναμων δένδρων ή δένδρων με μικρό ριζικό σύστημα.

  Καλές πρακτικές πριν από την εφαρμογή φαρμάκων αποτελούν η έκπλυση των σημείων με πράσινο σαπούνι-νερό-οινόπνευμα (σε μικρή περιεκτικότητα), το κλάδεμα των ασθενών σημείων, καθώς και η μειωμένη χρήση αζωτούχου λίπανσης.

Κυκλοκόνιο

Olea_Care (3).jpg

  Ίσως η δεύτερη πιο διαδεδομένη και συχνότερη σε εμφάνιση ασθένεια. Προκαλείται από μύκητα (Cycloconium oleagineum (συν. Spilocaea oleaginea)) και τις μορφές που παίρνει κατα τον κύκλο ζωής του. Είναι αρκετά σοβαρή ασθένεια, καθώς προκαλεί έντονη φυλλόπτωση με αποτέλεσμα την εξασθένιση του δένδρου (ένα ασθενές δένδρο είναι πιο ευάλωτο σε όλες τις ασθένειες και κυρίως στις εδαφικές που είναι απο τις πλέον καταστροφικές).

  Εμφανίζεται στα φύλλα του δένδρου με μαυρίσματα (συνήθως στρογγυλά), μαυρίλα και κυκλικά μαύρα καψίματα σε όλη την έκταση και ηλικίες του φυλλώματος.

  Τα συμπτώματα εμφανίζονται την άνοιξη και νωρίς το καλοκαίρι στα παλαιότερα φύλλα και στα κατώτερα μέρη των δένδρων, ωστόσο η προσβολή του μπορεί να ξεκινήσει από το φθινόπωρο. Αναπτύσσεται σε συνθήκες όπου συνδυάζονται υψηλά επίπεδα υγρασίας με υψηλές θερμοκρασίες.

  Η καταπολέμηση της ασθένειας γίνεται στις κρίσιμες εποχές με προληπτικούς ψεκασμούς κάλυψης, δηλαδή την άνοιξη και το φθινόπωρο, πριν από την έναρξη των βροχών. Σε περιοχές με πολύ υψηλή υγρασία γίνονται συνήθως 3-4 ψεκασμοί (1 ή 2 την άνοιξη και 2 το φθινόπωρο). Καταλληλότερα μυκητοκτόνα είναι τα χαλκούχα και ιδιαίτερα ο βορδιγάλειος πολτός.

Βούλα

Olea_Care (4).jpg

  Αποτελεί αρκετά εξαπλωμένη ασθένεια σε όλη τη χώρα, με συμπτώματα μόνο στους καρπούς. Εντοπίζεται μετά από προσβολή από δάκο, όπου υπάρχουν περιστατικά ξήρανσης μεγάλων τμημάτων των δένδρων, και φυσικά δραματική μείωση της παραγωγικότητας, της αποθήκευσης θρεπτικών και γενικότερη εξασθένηση του δένδρου. Προκαλείται από αδηλομύκητα ( Camarosporium dalmaticum)

  Όπως και οι περισσότεροι μύκητες, η ανάπτυξη γίνεται κυρίως σε υψηλές θερμοκρασίες ( 20-30οC) και συχνότερα κοντά στους 30οC με τη συνύπαρξη υψηλών ποσοστών υγρασίας.

  Εμφανίζεται στους καρπούς της ελιάς συχνότερα με τη μορφή «ξεροβούλας». Συγκεκριμένα το καλοκαίρι ή στις αρχές φθινοπώρου δημιουργεί κηλίδες (συνήθως στρογγυλές) ξερές και ελαφρώς βυθισμένες στον καρπό. Το σημείο αυτό γίνεται σκληρό σαν φελλός και έχει χρώμα καστανό ή μαύρο.

  Η δεύτερη μορφή συμπτωμάτων είναι η «σαποβούλα» η οποία παρατηρείται αρχές χειμώνα, με μια μαλακή κηλίδα (σήψη) και καθώς οι καρποί ωριμάζουν αφυδατώνονται, αδειάζουν εσωτερικά και τελικά πέφτουν.

  Καθώς ο μύκητας εμφανίζεται μετά από προσβολή από δάκο, καλύτερη αντιμετώπιση αποτελεί η καταπολέμηση του δάκου.

Βαμβακάδα 

Olea_Care (5).jpg

   Προκαλείται από το έντομο της Ψύλλας (Euphyllura phillyreae). Από τις εκκρίσεις των προνυμφών του εντόμου παράγεται μια λευκή κηρώδης ουσία και σε συνδυασμό με τις εκκρίσεις από τα προσβεβλημένα όργανα δημιουργείται η κοινώς γνωστή «βαμβακάδα».

   Εμφανίζεται την άνοιξη που τα νεαρά ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους και δημιουργούν αποικίες (βαμβακάδες) σε φύλλα και άνθη. Ωστόσο σε περιόδους ξηροθερμίας για παρατεταμένο διάστημα ημερών παρατηρείται καταστροφή των ωών.

Αφίδες

  Αποτελούν συχνή εμφάνιση με μικρή επίπτωση στις ελιές. Ωστόσο αποτελεί εναρκτήριο παράγοντα για άλλες πιο ζημιογόνες ασθένειες.

  Εμφανίζεται ιδανικά σε συνθήκες 22-25οC όπου ο βιολογικός τους κύκλος φτάνει τις 6 ημέρες, με αποτέλεσμα την ραγδαία αύξηση του πληθυσμού. Χρειάζονται μέτρια ζεστό/δροσερό καιρό, καθώς και υψηλά ποσοστά υγρασίας.

  Η εγκατάστασή του γίνεται στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, καθώς η ακτινοβολία του ήλιου τα σκοτώνει. Αυτός είναι και ο λόγος που το σημαντικότερο σύμπτωμα είναι η συστροφή του φύλλου προς το εσωτερικό και προς την κάτω επιφάνεια του.

  Προσελκύουν μύκητες καπνιάς λόγω των εκκρίσεων που παράγουν αλλά κυρίως μεταφέρουν ιώσεις, οι οποίες είναι συχνά καταστροφικές για τα φυτά.

Olea_Care (6).jpg

Κερκόσπορα

Olea_Care (7).jpg

  Η κερκόσπορα προκαλείται από μύκητα (Pseudocercospora cladosporioides) και τα τελευταία χρόνια εντοπίζεται σε πολλά μέρη της χώρας με ευρεία εξάπλωση. Προσβάλλει κυρίως τα γηραιότερα και πιο ασθενικά φύλλα, καθώς και τους καρπούς. Αποτέλεσμα της ασθένειας είναι η φυλλόπτωση και η βαθμιαία εξασθένιση του φυτού.

   Εμφανίζεται στην πάνω επιφάνεια του φύλλου και πολλές φορές σχηματίζει κηλίδες παρόμοιες με αυτές του κυκλόνιου. Στην κάτω επιφάνεια αρχίζουν να εμφανίζονται περιοχές με σκούρο γκρι χρώμα  που αργότερα γίνονται πιο σκούρες και συγχέονται με την καπνιά. Η προσβολή μπορεί να γίνει καθ’όλη τη διάρκεια του έτους στα γηραιά φύλλα. Αρχίζουν όμως το φθινόπωρο και με τις βροχές διασπείρονται.

  Η αντιμετώπισή του είναι παρόμοια με αυτή του κυκλοκόνιου, καθώς η συνύπαρξή τους είναι συχνότατη. Προληπτικοί ψεκασμοί με χαλκούχο σκεύασμα βοηθούν στην γενικότερη άμυνα του δένδρου.

Καρκίνωση – Φυματίωση

Olea_Care (9).jpg

  Από τις πλέον συχνές ασθένειες και δυστυχώς τις πιο ζημιογόνες, κυρίως για δένδρα bonsai. Προκαλείται από βακτήριο (Pseudomonas savastanoi), το οποίο επιβιώνει μέσα στους όγκους κυρίως, αλλά και στα υπόλοιπα μέρη του δένδρου. Η προσβολή γίνεται μέσω πληγών που το δένδρο ήδη είχε,  όπως από κλάδεμα, παγετό-χαλάζι, καθώς και μέσω ουλών λόγω πτώσης φύλλων.

  Εμφανίζεται όλο τον χρόνο εκτός από το καλοκαίρι, σε δροσερές συνθήκες 25-30οC. Προσβάλλει όλα τα μέρη του δένδρου, αλλά κυρίως εμφανίζεται σε κλαδιά και κορμό. Τα καρκινώματα μπορεί να είναι μεμονωμένα ή ενωμένα.

  Αποτέλεσμα της ασθένειας είναι η σταδιακή εξασθένηση του δένδρου και αν η προσβολή είναι έντονη μέχρι και ο θάνατος του φυτού.

  Η αντιμετώπιση ξεκινά με καλλιεργητικά μέτρα, όπως κάψιμο επιβαρυμένων με την ασθένεια κλαδιών το καλοκαίρι, αφαίρεση όγκων από κλαδιά και κορμό και επάλειψη με βορδιγάλειο πολτό, απολύμανση εργαλείων μετά από κάθε εφαρμογή και αποφυγή κλαδέματος σε βροχερό καιρό.

  Ωστόσο, ενδεικτικά υπάρχουν χημικές αλλά και βιολογικές εφαρμογές. Από το βακτήριο Pseudomonas syringαe pv. Ciccoronei παράγεται μια ουσία η οποία χρησιμοποιείται για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του καρκίνου και την παρεμπόδιση της εξάπλωσής του. Χημικά σκευάσματα για ολοκληρωμένη αντιμετώπιση δεν υπάρχουν, ωστόσο συνίσταται ένας ψεκασμός με βορδιγάλειο πολτό 1% ή δύο ψεκασμοί από Ιούνιο μέχρι Σεπτέμβριο αν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές.

 

Πηγές

https://eclass.hmu.gr/modules/document/file.php/GF136/%CE%95%CE%9B%CE%99%CE%91.%CE%A4%CE%95%CE%9B%CE%99%CE%9A%CE%9F.2019-converted.pdf

https://www.ellinikigeorgia.gr/astheneies-elias/

http://www.gaiapedia.gr/gaiapedia/index.php/%CE%9C%CF%85%CE%BA%CE%B7%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%B1%CF%83%CE%B8%CE%AD%CE%BD%CE%B5%CE%B9%CE%B5%CF%82_%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CF%82

http://www.gaiapedia.gr/gaiapedia/index.php/%CE%92%CE%B1%CE%BC%CE%B2%CE%B1%CE%BA%CE%AC%CE%B4%CE%B1_%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CF%82

https://www.cropscience.bayer.gr/Compendium/Pests-Diseases-Weeds/Pests/Psulla-Vamvakada-ths-elias-219

http://www.opengov.gr/ypaat/wp-content/uploads/downloads/2013/02/elia.pdf

https://eclass.upatras.gr/modules/document/file.php/BIO209/agro_entomology.pdf

https://www.agro24.gr/agrotika/symvoyles/geotehnikes-symvoyles/systaseis-gia-antimetopisi-ton-astheneion-tis-epohis-stin

ΑΠΡΙΛΙΟΣ

ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗ

ΝΑΙ στα κωνοφόρα

   
 

(μέχρι 15 Απριλίου) με γέμισμα φεγγαριού

 
 

ΝΑΙ στα αειθαλή

(μέχρι 15 Απριλίου)

 
 

ΟΧΙ στα φυλλοβόλα

Είναι αργά

 
 

ΟΧΙ στα φυτά για άνθη-φρούτα

Περιμένουμε την άνθηση. Βλέπε Μάρτιο

 
 

ΟΧΙ στα μεσογειακάεξωτικά

   

ΣΥΡΜΑΤΩΜΑ

ΟΧΙ για όλα. Ελέγχουμε εάν το προηγούμενο συρμάτωμα αφήνει σημάδια γιατί θα έχουμε δυνατή ανάπτυξη.

 
   
       
       

ΚΛΑΔΕΜΑ και

ΝΑΙ στα κωνοφόρα, ΟΧΙ στην κορυφή, ΟΧΙ στα κεριά.

 

ΑΠΟΦΥΛΛΩΣΗ

 

ΟΧΙ στα αειθαλή ΝΑΙ στην αποφύλλωση

 
   
 

ΟΧΙ στα φυλλοβόλα – ΝΑΙ στην μερική αποφύλλωση

 
 

ΝΑΙ στα φυτά για άνθη-φρούτο (μετά την άνθηση)

 
 

ΟΧΙ στα μεσογειακά/εξωτικά πχ ελιά, Buxus, Ficus

 

ΛΙΠΑΝΣΗ

Τα φυτά πού έχουν ήδη σχηματιστεί πρέπει να λιπαίνονται λίγο και πολύ αραιά (χωρίς Άζωτο). Εάν βρέχει πολύ να θυμούμαστε το ξέπλυμα του

 
   
 

χώματος. Τα φυτά σχηματίζουν τώρα βελόνες και φύλλα. Να τα κρατάμε σε

 
 

. δίαιτα.

 

ΠΟΤΙΣΜΑ

Ποτίζουμε λίγο το πρωί και το βράδυ (2 φορές) Ψεκάζουμε το φύλλωμα.  

 
 

Προσοχή στις πολλές βροχές. Τα φυλλοβόλα αρχίζουν να ξυπνούν.

 
       

ΠΑΡΑΣΙΤΑ

Βλέπε Ιανουάριο και Μάρτιο

 
   

ΦΡΟΝΤΙΔΑ

Βλέπε Μάρτιο. Όλα τα φυτά στον ήλιο. Περιστρέφουμε κανονικά

 
   

ΣΥΛΛΟΓΗ

     
 

ΟΧΙ στα yamadori

(εκτός και εάν είναι πάνω από 1500m)

 
 

ΝΑΙ στα μοσχεύματα

   
 

ΝΑΙ στις καταβολάδες

   



40


Υπόστρωμα και θρεπτικές ουσίες

 

Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων – Cation Exchange Capacity  (C.E.C.)

  Για φυτά όπως τα bonsai, που μεγαλώνουν σε μικρές ποσότητες εδαφικού υλικού, η ικανότητα του υλικού αυτού να περιέχει και να κατακρατά θρεπτικά συστατικά είναι πολύ σημαντική και ονομάζεται Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων ή Εναλλακτική Ικανότητα Κατιόντων  (Cation Exchange Capacity –C.E.C.).

  Στην επιστήμη του εδάφους η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων ή I.A.K. είναι ο αριθμός των ανταλλάξιμων κατιόντων ανά μονάδα ξηρού βάρους που ένα μείγμα εδάφους είναι ικανό να εκμεταλλευθεί σε μια δεδομένη τιμή του pH και που είναι διαθέσιμα  για ανταλλαγή με το διάλυμα νερού του εδάφους. Η I.A.K. χρησιμοποιείται ως μέτρο της γονιμότητας του εδάφους, της ικανότητας συγκράτησης θρεπτικών ουσιών και της  ικανότητας  προστασίας των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση κατιόντων.

  Βonsai που μεγαλώνουν σε υπόστρωμα με καλή Ι.Α.Κ. φαίνονται υγιή με ισχυρή και ομοιόμορφη ανάπτυξη φύλλων. Κατά την διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου λειτουρ-γούν καλά αποδίδοντας δυνατή ανάπτυξη κατά μήκος των κλαδιών χωρίς αδύνατα σημεία. Παρουσιάζουν ανθεκτικότητα σε ασθένειες και επιθέσεις παρασίτων και απομυζητικών εντόμων. Τα φυλλοβόλα κρατούν τα φύλλα τους μέχρι αργά μέσα στο φθινόπωρο και παρουσιάζουν όμορφα φθινοπωρινά χρώματα. Κατά την διάρκεια του χειμώνα επίσης τα δέντρα αντιστέκονται σε κρύους και ξηρούς ανέμους και μειώνεται η αποξήρανση των πιο λεπτών κλαδιών. Την άνοιξη μεγαλώνουν γρήγορα και δυνατά.
  Η άργιλος και το humus είναι τα υλικά που έχουν τα περισσότερα  ηλεκτροστατικά φορτία επιφανείας που προσελκύουν και κατακρατούν κατιόντα.


Άργιλος (Πηλός)


  Η ικανότητα συγκράτησης της αργίλου ποικίλει ανάλογα με τον τύπο της. Το humus έχει Ι.Α.Κ. που είναι δύο έως τρεις φορές μεγαλύτερο από την καλύτερη άργιλο.
  Σε γενικές γραμμές όσο υψηλότερη είναι η τιμή της Ικανότητας Ανταλλαγής Κατιόντων, τόσο υψηλότερη είναι η γονιμότητα του εδάφους αυτού.

  Τα θρεπτικά συστατικά των φυτών στο έδαφος είναι πάντα με τη μορφή χημικών ενώσεων και αυτές μπορούν εύκολα να ξεπλυθούν από ένα φτωχά δομημένο μείγμα εδάφους.

  Τα σωματίδια αργίλου, ο πηλός δηλαδή,  φέρουν αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο, που σημαίνει ότι έλκουν σαν μαγνήτες θετικά φορτισμένα κατιόντα μέσα στο υπόστρωμα. Αυτό περιλαμ¬βάνει θρεπτικές ουσίες, όπως κάλιο, αμμωνία, μαγνήσιο και ασβέστιο, καθώς επίσης και ιόντα υδρογόνου και αλουμινίου. Αυτά παρακρατούνται από την άργιλο με ανταλλάξιμο τρόπο, ώστε να παραμείνουν διαθέσιμα για τα φυτά και λόγω της δύναμης παρακράτησης, εμποδίζονται από το να ξεπλυθούν από το έδαφος με το νερό.
 41
  Για να αναπτύσσονται τα bonsai με έντονο τρόπο το έδαφος πρέπει να έχει υψηλή ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων,  ώστε να διατηρεί πολλά θρεπτικά συστατικά. Η άργιλος είναι το κύριο υλικό για να επιτευχθεί αυτό, ωστόσο η άργιλος έχει την τάση να θρυμματίζεται εύκολα και η πολύ λεπτή σκόνη που προκύπτει καθιστά ένα καλά αποστραγ¬γιζόμενο έδαφος σε συμπαγές τσιμέντο σε σύντομο χρονικό διάστημα.

  Ευτυχώς υπάρχουν αρκετά προϊόντα βασισμένα στην άργιλο που μπορούμε να χρησι-μοποι¬ήσουμε και τα οποία θα δουλέψουν για μας αποδοτικά. Τέτοια είναι τα προϊόντα διογκωμένης αργίλου. Το περίφημο Acadama είναι ένα τέτοιο υλικό. Αδρανή θρυμματι-σμένα υλικά, όπως πυριτόλιθοι και γρανιτοειδή πετρώματα, έχουν σχεδόν μηδενική Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων.


Humus

  Στην εδαφική επιστήμη η λέξη humus (από την λατινική λέξη humus: γη, έδαφος) αναφέρεται στο είδος του εδάφους που είναι άμορφο και χωρίς την χαρακτηριστική κυτταρική μορφή που έχουν τα φυτά , οι μικροοργανισμοί και τα ζώα. Επηρεάζει σημαντικά την πυκνότητα όγκου του εδάφους και συμβάλλει στην υγρασία και τη διατήρηση θρεπτικών ουσιών. Είναι η μαύρη ύλη που σχηματίζεται στο έδαφος, όταν διασπάται φυτική και ζωική οργανική ύλη. Περιέχει πολλά θρεπτικά συστατικά που καθιστούν εύφορο ένα έδαφος με κυριότερο αυτό του αζώτου.

  Το Humus είναι πολύ σημαντικό για το έδαφος ενός bonsai. Ωστόσο κομποστοποιημένα οργανικά υλικά του εμπορίου δεν είναι humus. Humus είναι η μαύρη ουσία που απομένει αφού η οργανική ύλη έχει πλήρως αποσυντεθεί και έχει πολύ υψηλή ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων. Τα οργανικά υλικά σε ένα υπόστρωμα για bonsai είναι ένα μέσο για την επίτευξη κάποιου σκοπού, αλλά δεν είναι αυτοσκοπός. Κάθε τέτοια οργανική ουσία που προστίθεται σε ένα μείγμα είναι ένα πολύ σύντομο δώρο.

  Το όποιο θρεπτικό προτέρημα κάποιας οργανικής προσθήκης στο υπόστρωμα θα εξαντληθεί από το δέντρο σε διάστημα λίγων εβδομάδων. Άρα η τοποθέτηση του σε οποιο-δή¬ποτε υπόστρωμα δεν μπορεί να έχει μακροχρόνια επίδραση. Αυτή προκύπτει μόνο όταν οι μικροοργανισμοί του εδάφους θα αρχίσουν να αποδομούν την οργανική ουσία και να σχηματίζουν humus.

42

  Αν αναμειχθεί πολύ από αυτήν σε ένα υπόστρωμα, θα οδηγήσει σε περίσσεια υγρασίας και έλλειψη οξυγόνου. Αυτό θα επιβραδύνει την διάσπαση της οργανικής ύλης και θα βλάψει σοβαρά την ικανότητα του δέντρου να αναπτύξει ρίζες και να απορροφήσει θρεπτικά συστατικά. Όπως συχνά φαίνεται να συμβαίνει, αυτό που προσπαθούμε να πετύχουμε καθίσταται δυσκολότερο εξ αιτίας των ενεργειών που κάνουμε για να το πετύχουμε.

  Έτσι λοιπόν ποιες απαιτήσεις χρειάζονται να εκπληρωθούν σε ό,τι αφορά τα θρεπτικά συστατικά ενός υποστρώματος για bonsai; Η απάντηση για αυτό δεν μπορεί να γίνει πιο απλή.
 
  Το υπόστρωμα bonsai δεν χρειάζεται να έχει προϋπάρχουσα εγγενή θρεπτική αξία. Μετά από μια μεταφύτευση ένα δέντρο ανακάμπτει πολύ πιο γρήγορα σε ένα ελεύθερο από οργανικές ουσίες καθαρό και αεριζόμενο μέσο καλλιέργειας. Όσο επιλέγουμε συστατικά για το έδαφος μας, με υψηλή ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων, ολόκληρη η απαίτηση σε θρεπτικά συστατικά του δένδρου, θα πρέπει να καλυφθεί από ένα σταθερό πρόγραμμα λίπανσης.

47

  Προκειμένου να αυξηθεί η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων του μείγματος εδάφους μας, πρέπει να αυξηθεί η περιεκτικότητα σε humus. Αυτό θα συμβεί φυσικά, αν χρησιμοποιή-σουμε ένα καλής ποιότητας οργανικό λίπασμα. Μόλις οι θρεπτικές ουσίες έχουν χρησιμο-ποι¬ηθεί, τα βακτήρια του εδάφους θα αποσυνθέσουν σε σύντομο χρόνο τα κατάλοιπα για να σχηματίσουν humus. Η διαδικασία αυτή γίνεται λιγότερο αποδοτική όταν χρησιμοποι-ούνται παραδοσιακά λιπάσματα με μορφή κέικ που κάθονται πάνω στο έδαφος. Αν κάποιοι προτιμούν χημικά λιπάσματα, μπορούν να αυξήσουν την περιεκτικότητα του υποστρώματος σε humus  προσθέτοντας προϊόντα όπως είναι οι φυσικοί βιοδιεγέρτες ριζών.  

  Για να ανακεφαλαιώσουμε…
  Τα υποστρώματα bonsai δεν χρειάζεται να περιέχουν θρεπτικό περιεχόμενο. Η συνολική απαίτηση ενός bonsai σε θρεπτικές ουσίες μπορεί να καλυφθεί από ένα κανονικό πρόγραμμα λίπανσης. Για να είναι τα λιπάσματα αποτελεσματικά, το υπόστρωμα πρέπει να έχει την ικανότητα να κατακρατεί τις θρεπτικές ενώσεις τόσο χρονικό διάστημα, όσο χρειάζονται οι ρίζες για να τις απορροφήσουν. Αυτό συμβαίνει σε ατομική κλίμακα, βασίζεται στην ηλεκτρική φόρτιση των ατόμων του εδάφους και είναι γνωστή ως Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων του εδάφους (Cation Exchange Capacity –C.E.C.).

 

Απαιτήσεις σε θρεπτικά συστατικά για το υπόστρωμα των bonsai

  Οποιοσδήποτε κηπουρός λαχανικών θα σας πει πόσο σημαντική είναι η πρόσθεση καλής ποιότητας και μεγάλης σε αναλογία θρεπτικών συστατικών οργανικής ύλης στο χώμα κατά την διάρκεια του χειμώνα προκειμένου να τραφούν τα φυτά την επόμενη εποχή συγκομι-δής. Αυτό είναι απόλυτα ακριβές αλλά  η γνώση αυτή φαίνεται να έχει εντυπωθεί κάπως διαφοροποιημένη στη “Μεγάλη εγκυκλοπαίδεια των bonsai”, και είναι γνωστή ως “πρόσθεση βάσης”, η διαδικασία δηλαδή της πρόσθεσης θρεπτικών ουσιών στο μείγμα πριν την φύτευση.

43

  Υπάρχει ακόμη η σκέψη ότι το έδαφος για ένα bonsai πρέπει να είναι πλούσιο ή με κάποιο τρόπο να περιέχει ειδικές θρεπτικές ουσίες για να “θρέψει” το δέντρο. Όπως ακριβώς ο κηπουρός μας, πολλοί θιασώτες των bonsai ξοδεύουν αρκετό χρόνο άσκοπα, όπως θα δούμε παρακάτω, ετοιμάζοντας όλων των ειδών τα “μαγικά” οργανικά συστατικά, που περιλαμ¬βάνουν φυλλόχωμα, ειδικά λιπάσματα και μια ατελείωτη λίστα αλχημικών φίλτρων. Τρα¬βηγ¬μένο αλλά αληθές.
  Από επιστημονικής άποψης όλα αυτά δεν είναι τίποτε περισσότερο από αβάσιμες σκέψεις και ενέργειες λόγω κακής πληροφόρησης και ελλιπούς γνώσης. Ας τα ξεκαθαρίσουμε λοιπόν.


  Τα bonsai μεγαλώνουν σε απίστευτα μικρές ποσότητες εδάφους. Ένα υγιές αναπτυσ-σόμενο δέντρο bonsai θα απορροφήσει και θα εξαφανίσει όλα τα θρεπτικά συστατικά από το έδαφος του μέσα σε δύο εβδομάδες στην περίοδο ενεργού ανάπτυξης και ένα prebonsai, που ίσως βρίσκεται σε μεγαλύτερο δοχείο, θα κάνει το ίδιο σε ένα μήνα.  Τα περισσότερα οργανικά υλικά, συμπεριλαμβανομένου του φυλλοχώματος και της τύρφης, έχουν πολύ χαμηλή θρεπτική αξία για να ξεκινήσει κανείς μόνο μαζί τους. Φτάνουν λίγες ημέρες σε ένα bonsai pot με ζεστή θερμοκρασία και κανονικό πότισμα και η αξία τους θα είναι μηδενική.
   Ο κηπουρός μας πρέπει να προσθέτει τέτοια οργανικά υλικά κάθε χρόνο και επιπλέον μεγάλες ποσότητες κοπριάς ζώων. Τα bonsai μένουν στα δοχεία τους από 2 έως 20 χρόνια. Ό,τι θρεπτικό συστατικό προσθέσουμε εξαφανίζεται σε λίγες εβδομάδες. Αυτό είναι όντως μια πρόκληση.
  Υποστρώματα για bonsai με υψηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά θα έχουν την τάση να προκαλούν διάφορα, σοβαρά πολλές φορές, προβλήματα σε δέντρα που έχουν μεταφυτευθεί πρόσφατα. Εάν ένα υψηλής περιεκτικότητας σε θρεπτικές ουσίες λίπασμα χρησιμοποιηθεί σε ένα δέντρο που μόλις μεταφυτεύτηκε, θα εμποδιστεί σε σοβαρό βαθμό η ικανότητα του δέντρου να αναρρώσει και να επανέλθει σε κανονική ανάπτυξη.
  Επειδή αρκετοί θα αναρωτηθούν γιατί να συμβαίνει αυτό, η απάντηση είναι εξαιρετικά απλή. Στο περιβάλλον του δοχείου αλληλεπιδρούν οι ρίζες, τα σωματίδια του εδάφους, το νερό και ο αέρας (οξυγόνο) και όλα μαζί συνεργάζονται για την παραγωγή ενέργειας που θα αναπτύξει το δέντρο. Επιπλέον σε ένα δέντρο που μόλις έχει μεταφυτευθεί με κλάδεμα ριζών, δημιουργείται επιπλέον ανάγκη ενέργειας, για την όσο πιο γρήγορη ανάρρωση και αποκατάσταση της ενεργειακής του ισορροπίας.


  Από την άλλη οι οργανικές ουσίες του υποστρώματος, για να καταναλωθούν από το δέντρο, απαιτούν σε ατομικό και μοριακό επίπεδο εξαιρετικά υψηλές ποσότητες ενέργειας από το ενεργειακό ισοζύγιο του δέντρου και των ριζών. Με αυτό τον τρόπο τα μεγάλα ποσοστά οργανικής ύλης σε ένα υπόστρωμα, την συγκεκριμένη στιγμή μετά από μια μεταφύτευση, μειώνουν σε πολύ σημαντικό βαθμό την διαθέσιμη ενέργεια που χρειάζεται το δέντρο για πιο σοβαρούς λόγους. Αυτός είναι ίσως ο κυριότερος λόγος που κάποια δέντρα μόλις μεταφυτευθούν ακολουθούν μια πτωτική πορεία και μερικές φορές δεν τα καταφέρνουν.
  Επιπλέον, χρησιμοποιώντας οργανικά υλικά έρχεται πάντα μαζί μια απίστευτη ποικιλία μυκήτων, βακτηρίων, μικροοργανισμών ενζύμων και παθογόνων. Κάποια από αυτά μπορεί να αποτελούν ένα παραπάνω πρόβλημα. Συνήθως μάλιστα μετά από μεταφύτευση ένα δέντρο είναι πολύ πιο ευάλωτο σε μολύνσεις. Απλά λοιπόν δεν αξίζει το ρίσκο.

46

 

Πανίδα και χλωρίδα εδάφους

  Το καλλιεργητικό μέσο – υπόστρωμα που χρησιμοποιούμε υποστηρίζει όχι μόνο τα φυτά μας, αλλά παρέχει και ένα σπίτι για αμέτρητες μικροσκοπικές μορφές ζωής, στις οποίες περιλαμβάνονται μύκητες, βακτήρια και μικροσκοπικά έντομα. Ενώ ορισμένα από αυτά μπορεί να είναι επιβλαβή για τα δέντρα μας, κάποια άλλα είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία τους.

  Σε ένα ισορροπημένο υπόστρωμα τα φυτά μεγαλώνουν σε ένα ενεργό και ζωντανό περιβάλλον. Η περιεκτικότητα σε μεταλλικά και ανόργανα στοιχεία ενός εδάφους και η φυσική δομή τους είναι σημαντικά στοιχεία για την ευημερία των δέντρων, αλλά είναι η ζωή στο έδαφος που τροφοδοτεί τον κύκλο του και παρέχει την γονιμότητα του. Χωρίς την δραστηριότητα των μικροοργανισμών του εδάφους, το οργανικό υλικό θα συσσωρευόταν αδιάκοπα σαν σκουπίδια μέχρι την επιφάνειά του και δεν θα υπήρχε τροφή για τις ρίζες των φυτών.


Αναλυτικά ο βιόκοσμος του εδάφους περιέχει:


Μεγαπανίδα (εύρος μεγέθους πάνω από 20 χιλ)  πχ τρωκτικά

Μακροπανίδα (μεταξύ 2-20 χιλ) πχ ξυλόψειρες, γαιοσκώληκες και σκαθάρια

Μεσοπανίδα (μεταξύ 100 μικρομέτρων και 2 χιλ) πχ ακάρεα, ζωύφια

Μικροπανίδα και Μικροχλωρίδα (Μεταξύ 1-100 μικρόμετρα) π.χ. ζύμες, βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα, νηματώδη.

 

  Από τα παραπάνω τα βακτήρια και οι μύκητες είναι που παίζουν σημαντικό ρόλο στην διατήρηση ενός υγιούς εδάφους – υποστρώματος. Ενεργούν ως αποικοδομητές που διασπούν οργανικά υλικά (όπως η τύρφη ή τα λιπάσματα) και παράγουν διάφορα προϊόντα διάσπασης. Φυτοφάγοι οργανισμοί, όπως οι γαιοσκώληκες, τρέφονται με τα προϊόντα αυτά και με την χώνεψη τα αποσυνθέτουν. Σαπρότροφα που αντιπροσωπεύονται από τα βακτήρια και τους μύκητες  εκχυλίζουν διαλυτά θρεπτικά συστατικά, τα οποία με την σειρά τους μπορούν να απορροφηθούν από τα δέντρα.

44

  Σε αντίθεση, όσα φυτά αναπτύσσονται σε αποστειρωμένα περιβάλλοντα εδάφους τείνουν να έχουν φτωχή ανάπτυξη, καθώς επίσης και αυξημένη ευαισθησία σε παράσιτα και ασθένειες. Πολλά συστατικά των μοντέρνων υποστρωμάτων bonsai είναι αποστειρωμένα εξ αιτίας της διαδικασίας παρασκευής τους.  Σε αντίθεση με δημοφιλείς πεποιθήσεις, αυτό δεν είναι κάτι καλό.
  Το συγκεκριμένο θέμα είναι αρκετά περίπλοκο και εκτενές για να καλυφθεί εδώ, αλλά αρκεί να πούμε ότι  οι περισσότεροι ωφέλιμοι μικροοργανισμοί του εδάφους βρίσκονται είτε σε τμήματα του υποστρώματος που είναι προσκολλημένα στις ρίζες  του δέντρου, είτε θα αυξηθούν σε πληθυσμό με την πάροδο του χρόνου και με σωστή διαχείριση του υποστρώ¬ματος. Το μόνο που έχει να κάνει κανείς είναι να βεβαιωθεί ότι το υπόστρωμα bonsai παρουσιάζει ένα καλά αεριζόμενο και με υγρασία περιβάλλον για να ευδοκιμεί η μεγάλη ποικιλία ζωικής και φυτικής πανίδας. Ως αποτέλεσμα αυτού, τα bonsai επίσης θα ευδοκιμήσουν.


pH του εδάφους


  Η ζωή στο έδαφος επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το pH του εδάφους. Η κλίμακα pH είναι ένα μέσο έκφρασης του βαθμού οξύτητας ή αλκαλικότητας. Η κλίμακα βαθμονομείται από  0-14, με το 7 να είναι ουδέτερο, το 0 είναι εξαιρετικά οξύ και το 14 είναι εξαιρετικά αλκαλικό. Η κλίμακα είναι λογαριθμική και αυτό είναι κάτι που ίσως διαφεύγει από πολλούς. Έτσι ένα pH 6 είναι 10 φορές πιο όξινο από ένα ρΗ 7 και ένα  ρΗ 5 είναι 100 φορές πιο όξινο από ρΗ 7. Για ιδανικές συνθήκες ανάπτυξης τα περισσότερα φυτά απαιτούν ένα pH του εδάφους περίπου 6,5 που είναι ελαφρώς όξινο. Σε αυτή την τιμή τα περισσότερα από τα θρεπτικά συστατικά του εδάφους είναι διαθέσιμα για πρόσληψη από τις ρίζες. Οι έντονες αλκαλικές συνθήκες (pH πάνω από 8) που είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για τα περισσότερα δέντρα προκαλούνται συνήθως από την παρουσία του ασβεστίου (άσβεστος).
  Ασβεστόφιλα είναι φυτά που προσαρμόζονται για να ζουν σε πολύ αλκαλικά εδάφη.
  Ασβεστόφοβα είναι φυτά που μισούν την άσβεστο και  είναι προσαρμοσμένα σε  όξινες συνθήκες, έτσι ακόμα και μικρές ποσότητες ασβέστου στο χώμα τους προκαλούν σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη τους.


  Το pΗ του εδάφους επηρεάζει άμεσα τη διαθεσιμότητα πολλών θρεπτικών συστατικών σε ένα φυτό. Για παράδειγμα, ένα πολύ όξινο χώμα θα περιορίσει την διαθεσιμότητα αζώτου. Επομένως είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρείται ένα σωστά αντιστοιχισμένο με τις ανάγκες κάθε δέντρου pH.
  Πολλοί παράγοντες συνωμοτούν για να μεταβληθεί το pH του εδάφους σε βάθος χρόνου, συμπεριλαμβανομένων του pH του νερού μας και του είδους των λιπασμάτων που χρησιμοποιούμε. Η ρύθμιση του pH είναι εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία και δεν συνίστα-ται στην περίπτωση των bonsai. Το καλύτερο σχέδιο δράσης είναι να καθοριστεί εκ των προτέρων ποια τιμή pH είναι κατάλληλη για κάθε δέντρο και να επιλεγούν μείγματα υποστρώματος που θα προσφέρουν το σωστό pH εξ αρχής. Με την πάροδο του χρόνου αυτό μπορεί να αλλάξει ελαφρώς, αλλά με τις μεταφυτεύσεις είναι δυνατόν να διατηρείται ο έλεγχος.

45


  Φυτά που παρουσιάζουν συνεχιζόμενα μειωμένη απόδοση ανάπτυξης για 2-3 καλλιεργη-τικές περιόδους, μειωμένη ανθοφορία, προβληματική μορφή και χρώμα φύλλων και επίσης ευαισθησία σε ασθένειες μπορεί να υποφέρουν γιατί είναι τοποθετημένα σε υπόστρωμα με ακατάλληλο pH. Φορητά και οικονομικά pHμετρα εδάφους βρίσκονται εύκολα και παρέχουν ένα αξιόπιστο τρόπο για τον προσδιορισμό του. Μια γρήγορη αναζήτηση στο διαδίκτυο θα σας πληροφορήσει για τις απαιτήσεις σε pH σχεδόν όλων των φυτών και δέντρων.


  Στην πράξη δεν είναι απαραίτητο να έχει κάποιος  μια βαθιά κατανόηση σχετικά με τις απαιτήσεις ενός φυτού σε αυτό το ζήτημα. Οι περισσότερες συσκευασίες των πιο συνηθισμένων υλικών που χρησιμοποιούμε ως μέρη στα υποστρώματα bonsai  αναφέρουν και την τιμή του pH.
  Σε περίπτωση αμφιβολίας σχετικά με τις ανάγκες ενός συγκεκριμένου φυτού προτιμείστε ένα μείγμα υποστρώματος με Μ.Ο. pH  γύρω στο 6,5, ενώ ειδικά για τα οξύφυλλα περίπου στο 5,5.

 

Πηγές
sciencedirect.com
kaizenbonsai.com
wikipedia.org
dengarden.com
evergreengardenworks.com


Μέρος τρίτο - Υποστρώματα

domaple


Εισαγωγή


  Ξεκινώντας δεν χρειάζεται να αναφέρουμε τις ατελείωτες συζητήσεις και διαφορετικές γνώμες σε αυτό το τεράστιο θέμα, γιατί λίγο πολύ είναι γνωστές σε όλους τους λάτρεις των bonsai.
  Να ξεκαθαρίσουμε από την αρχή ότι σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να προτείνει συγκεκριμένα υλικά και αναλογίες ανάμιξης μειγμάτων. Ο στόχος είναι να γίνει κατανοητό στην πιο απλή και εκλαϊκευμένη μορφή του, το θεωρητικό υπόβαθρο όλων των πτυχών αυτού του ζητήματος.
 Κατανοώντας  σε σημαντικό βαθμό αυτές τις γνώσεις, κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να πάρει στο εξής μόνος του πιο ασφαλείς και σίγουρες αποφάσεις για το είδος των υποστρωμάτων στα bonsai του.
  Πριν μπορέσουμε να αποφασίσουμε τι υπόστρωμα θα χρησιμοποιήσουμε για τα δέντρα bonsai είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι ακριβώς χρειάζεται ένα δέντρο από το υπόστρωμα για να υποστηρίξει τον εαυτό του  και να έχει τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για την ανάπτυξη του στο άμεσο μέλλον. Αυτά που ακολουθούν είναι κάπως περίπλοκα, αλλά, αν κατανοηθούν σωστά, η επιλογή υποστρώματος θα είναι πολύ απλούστερη.

 

Οι χημικές αντιδράσεις της ανάπτυξης των δέντρων
  Τα φυτά ως ζωντανοί οργανισμοί  χρειάζονται ενέργεια για να διατηρηθούν στη ζωή και να αναπτυχθούν. Σε αντίθεση με τους ζωικούς οργανισμούς που βρίσκουν την ενέργεια αυτή καταναλώνοντας και διασπώντας άλλους οργανισμούς φυτικούς ή ζωικούς, τα φυτά και τα δέντρα παράγουν μόνα τους την ενέργεια που χρειάζονται, από απλά ελεύθερα διαθέσιμα στοιχεία.


  Η διαδικασία της φωτοσύνθεσης είναι η βάση όλης της ζωής πάνω στη γη. Μεγάλα ζώα τρώνε τα μικρότερα ζώα, που τρώνε τα φυτά, που παράγουν ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης.


  Φωτοσύνθεση είναι η διαδικασία που χρησιμοποιούν τα φυτά για να δημιουργήσουν υδατάνθρακες οι οποίοι τροφοδοτούν  την ανάπτυξη τους. Τα συστατικά είναι απλά...


διοξείδιο του άνθρακα + νερό + φώς του ήλιου = υδατάνθρακες + οξυγόνο


  Τα φυτά απορροφούν ηλιακό φως κυρίως με τη χρήση της χλωροφύλλης (χρωστική ουσία, το πράσινο στοιχείο των φύλλων) και  χρησιμοποιούν αυτή την φωτεινή ενέργεια  για να τροφοδοτήσουν  την χημική αντίδραση που περιγράφεται παραπάνω.

g1

  Ανόργανα στοιχεία χρησιμοποιούνται από τα φυτά για να παράγουν πράσινη χλωροφύλλη που απορροφά την φωτεινή ενέργεια για τη φωτοσύνθεση. Η παραγωγή της χλωρο¬φύλλης πρέπει να είναι συνεχής, δεδομένου ότι χάνει την αποτελεσματικότητά της  γρήγορα. Ένα φυτό με έλλειψη σιδήρου, ή μαγνησίου ιδιαίτερα, γίνεται κίτρινο (chloritic) και χάνει μεγάλο μέρος της ικανότητας του να φωτοσυνθέτει, εξ ου και η ανάγκη για τακτική λίπανση.


  Οι υδατάνθρακες (απλά σάκχαρα) που προκύπτουν χρησιμοποιούνται ως  πηγή ενέργειας για την κυτταρική διαίρεση και επομένως την ανάπτυξη ενός φυτού. Η διαδικασία απελευθέρωσης ενέργειας από τους υδατάνθρακες ονομάζεται αναπνοή.


Υδατάνθρακες + οξυγόνο + νερό = ενέργεια + διοξείδιο του άνθρακα + νερό


  Και εδώ υπάρχει κάτι που χρειάζεται προσοχή. Χωρίς επαρκή παροχή οξυγόνου η διάσπαση των υδατανθράκων είναι ελλιπής και η παραπάνω εξίσωση διαβάζεται λίγο διαφορετικά.


Υδατάνθρακες + λιγότερο οξυγόνο + νερό =ενέργεια + διοξείδιο του άνθρακα + νερό + αιθανόλη (οινόπνευμα)


  Εδώ δίνεται η απάντηση  γιατί το σωστό μείγμα υποστρώματος  είναι τόσο σημαντικό για την καλλιέργεια bonsai. Η ανεπαρκής κυκλοφορία του αέρα στο εσωτερικό του υποστρώματος - εδάφους σημαίνει έλλειψη οξυγόνου, οπότε και η αναπνοή του φυτού (για την κυτταρική διαίρεση και  για την ανάπτυξη των ριζών) είναι ελλιπής,  με αποτέλεσμα να παράγεται  και ένα ακόμη υποπροϊόν η αιθανόλη,  που  είναι δηλητηριώδες για το δέντρο και  προκαλεί σήψη των ριζών.


Ο κύκλος της ζωής μέσα σε ένα δέντρο bonsai
  Η ροή του νερού, ανόργανων μεταλλικών ουσιών και  υδατανθράκων σε ένα δέντρο ακολουθεί δυο αντίθετους δρόμους. Νερό και διάφορες ανόργανες ουσίες ανεβαίνουν από τις ρίζες στο επάνω τμήμα του δέντρου μέσω του ξυλήματος (xylem), ενώ  υδατάνθρακες  από τα φύλλα κατεβαίνουν μέσω του φλοιώματος (phloem),  σε όλα τα μέρη του δέντρου και τελικά στις ρίζες. Τα φυτά δεν παίρνουν τροφή από τις ρίζες, αλλά πρώτες ύλες που μετατρέπονται σε τροφή μέσα στα φύλλα.


  Η διαδικασία αρχίζει με το νερό που περιέχει διαλυμένα μέταλλα και χημικές ενώσεις και το οποίο εισχωρεί μέσα στα φυτικά κύτταρα των ριζών μέσω των κυτταρικών μεμβρανών των ριζών που είναι πορώδεις. Το διάλυμα αυτό περνά από κύτταρο σε κύτταρο μέχρι να φτάσει τα φύλλα. Χρησιμοποιώντας το φως του ήλιου ως πηγή ενέργειας η χλωροφύλλη μέσα στο φύλλο χρησιμοποιεί άνθρακα (από το διοξείδιο του άνθρακα στον αέρα), που  απορροφάται μέσω του φύλλου, και νερό (από τις ρίζες) για να δημιουργήσει το άμυλο ή τους υδατάνθρακες, που είναι τα υλικά που χρειάζεται το φυτό για να αναπτυχθεί.

Τα διαλυμένα μεταλλικά στοιχεία εντός του νερού που ανεβαίνουν στο δέντρο χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία και τη συντήρηση της χλωροφύλλης, όχι άμεσα για την ανάπτυξη. Το υποπροϊόντα της φωτοσύνθεσης είναι το νερό και το οξυγόνο που διαχέονται προς το περιβάλλον μέσω των φύλλων.


  Μόλις το φυτό  δημιουργήσει υδατάνθρακες στα φύλλα, αυτοί μεταφέρονται μέσω του νερού σε όλα τα μέρη του δέντρου, συμπεριλαμβανομένων και των ριζών. Οι υδατάνθρα-κες χρησιμοποιούνται για να τροφοδοτήσουν την κυτταρική διαίρεση για την ανάπτυξη με μια διαδικασία γνωστή ως Αναπνοή. Ορμόνες μέσα στο φυτό καθορίζουν ακριβώς  το είδος των κυττάρων που θα σχηματιστούν. Το δέντρο έχει επίσης την δυνατότητα να αποθηκεύει  το όποιο περίσσευμα υδατανθράκων.

 

Ο ρόλος της φυτικής αναπνοής
  Η αναπνοή είναι η διαδικασία με την οποία ένα φυτό καίει υδατάνθρακες για να τροφοδοτήσει την κυτταρική διαίρεση μέσω της οποίας αναπτύσσεται. Στην περιοχή των ριζών η ολοκληρωμένη διαδικασία της φυτικής αναπνοής   χρησιμοποιεί οξυγόνο και  νερό για να απελευθερώσει  ενέργεια από την διάσπαση του αμύλου που παράγεται από την φωτοσύνθεση και παράγει ως υποπροϊόντα νερό και διοξείδιο του άνθρακα.

Εάν δεν υπάρχει επαρκές οξυγόνο στο υπόστρωμα, τότε λαμβάνει χώρα η αναερόβια αναπνοή, που παράγει ως υποπροϊόντα  νερό, διοξείδιο του άνθρακα και αιθανόλη (αλκοόλη). Αυτό οδηγεί σε κακή ανάπτυξη των ριζών στην καλύτερη περίπτωση και σάπισμα των ριζών στην χειρότερη.

Το σάπισμα των ριζών στην πραγματικότητα είναι δηλητηρίαση από την αιθανόλη και προκαλείται από την έλλειψη οξυγόνου. Αν συμβεί αυτό, ολόκληρη η αλυσίδα των γεγονότων θα σπάσει και η ανάπτυξη τελικά θα σταματήσει.

 

Συμπερασματικά

  Προκειμένου να διατηρηθεί η καλή υγεία και η ανάπτυξη των φυτών είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί μια καλή καλλιεργητική πρακτική. Αυτό περιλαμβάνει τη χρήση του σωστού και κατάλληλου υποστρώματος για κάθε συγκεκριμένο δέντρο bonsai.

  Οι δυνατές και υγιείς ρίζες εξασφαλίζουν μια καλά τροφοδοτούμενη φωτοσυνθετική διαδικασία. Η φωτοσυνθετική διαδικασία παράγει  ενέργεια  για την ανάπτυξη των ριζών, οι οποίες παράγουν ενέργεια για την περαιτέρω ανάπτυξη των φύλλων, που παράγουν περισσότερη ενέργεια για την ακόμα μεγαλύτερη ανάπτυξη των ριζών και ούτω καθεξής. Αν αυτό το μοτίβο κυριαρχήσει, τα δέντρα bonsai θα γίνουν απίστευτα ισχυρά, θα αναπτύσσονται με πιο γρήγορους ρυθμούς και κυρίως απαλλαγμένα από ασθένειες και παράσιτα.
 g2


Bonsai και bonsai pots
  Το μεγάλωμα δέντρων σε γλάστρες - δοχεία είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ ό,τι η καλλιέργεια σε ανοικτό έδαφος. Επιπρόσθετα, η καλλιέργεια σε ρηχά δοχεία, όπως τα bonsai pots ή τα bonsai training pots, είναι ακόμη δυσκολότερη. Η προσπάθεια όμως καλλιέργειας αρκετά μεγάλων σε ηλικία δέντρων σε πολύ μικρές ποσότητες υποστρώματος είναι κάτι που πραγματικά φτάνει την καλλιεργητική πρακτική στα όριά της.


  Ένα δοχείο bonsai  είναι ένα πολύ δύσκολο περιβάλλον για να αναπτυχθεί ένα δέντρο,  ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα που μπορεί να επιτύχει κανείς στην δενδροκομία. Είναι μια πολύ εξειδικευμένη ασχολία που μπορεί να τελειοποιηθεί μόνο μετά από αρκετά χρόνια και μέσω σχολαστικής παρατήρησης και πειραματισμών.


  Τυπικά ένα δοχείο bonsai περιέχει σχετικά μικρό όγκο υποστρώματος. Αυτός όμως ο μικρός όγκος υποστρώματος έχει ένα δυσανάλογα μεγάλο εμβαδόν επιφάνειας που το καθιστά πολύ ευαίσθητο στην εξάτμιση της υγρασίας. Η μικρή ποσότητα όγκου του υποστρώματος υποβάλλεται επίσης σε μεγάλες θερμοκρασιακές μεταβολές  σε σύντομα χρονικά διαστήματα. Σε μια ζεστή ηλιόλουστη μέρα το έδαφος μπορεί να βιώσει θερμοκρασίες 40° κελσίου. Το χειμώνα, αν το έδαφος παγώσει, η σημαντική πίεση που προκαλείται από τη διόγκωση του νερού σε πάγο σε έναν μικρό κλειστό χώρο μπορεί να βλάψει σοβαρά τις ρίζες. Σε υγρές καιρικές συνθήκες είναι πολύ εύκολο ένα δοχείο bonsai να κορεστεί  επικίνδυνα με νερό.

 

Το νερό
  Το νερό που βρίσκεται στο έδαφος, αλλά και σε κάθε είδος υποστρώματος bonsai, έχει τις παρακάτω μορφές και ιδιότητες.                                                              

Υδροστατικό νερό
•    Η δύναμη της βαρύτητας υπερισχύει των δυνάμεων επιφανειακής τάσης (δυνάμεις συγκράτησης του νερού στην επιφάνεια των στερεών συστατικών του εδάφους) και το νερό απομακρύνεται εύκολα προς το υπέδαφος.
•    Βρίσκεται στους μακροπόρους του εδάφους.
•    Είναι μικρή η σημασία του για τα φυτά αφού απομακρύνεται γρήγορα από τη ζώνη της ριζόσφαιρας.  

Τριχοειδές νερό
•    Οι δυνάμεις επιφανειακής τάσης εξισορροπούν τη δύναμη της βαρύτητας και το νερό συγκρατείται στο έδαφος.
•    Βρίσκεται στους τριχοειδείς πόρους του εδάφους και σαν ένα λεπτό στρώμα γύρω από τους εδαφικούς κόκκους.
•    Είναι πολύ μεγάλη η σημασία του για τα φυτά, αφού αποτελεί την κυριότερη πηγή νερού.  


Υγροσκοπικό νερό
•    Οι δυνάμεις επιφανειακής τάσης είναι πολύ ισχυρές (>15 ατμόσφαιρες) και το νερό δεν απομακρύνεται εύκολα από το έδαφος.
•    Βρίσκεται στους λεπτούς πόρους του εδάφους και περιβάλλει σαν μεμβράνη τα εδαφικά μόρια.
•    Δεν έχει καμία σημασία για τα φυτά, αφού δεν προσλαμβάνεται από τις ρίζες τους.  

g3

  Τα φυτά χρειάζονται νερό για διάφορους σκοπούς, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς και της χρησιμοποίησης των θρεπτικών ουσιών. Το μεγαλύτερο μέρος του νερού σε ένα φυτό θα απορροφηθεί μέσω των ριζών. Ωστόσο, πάρα πολύ από ένα καλό πράγμα μερικές φορές είναι κακό. Με λίγες εξαιρέσεις,  για τα περισσότερα φυτά δεν είναι καλό να έχουν τις ρίζες τους βυθισμένες στο νερό για μεγάλο διάστημα, γιατί η έλλειψη οξυγόνου θα σκοτώσει τις ρίζες.  Με απλά λόγια, τα περισσότερα φυτά απορροφούν την υγρασία από το έδαφος και όχι το  νερό σε υγρή μορφή. Ως εκ τούτου, ένα χώμα που περιέχει μεν υγρασία, αλλά δεν είναι συνεχώς υγρό και μέσα στο νερό, είναι απαραίτητο για τη βέλτιστη υγεία και ανάπτυξη του φυτού. Μετά το πότισμα χρειάζεται το επιπλέον νερό να αποστραγ¬γίζεται από το δοχείο.

 

Υπόστρωμα bonsai και αποστράγγιση νερού
  Η κατανόηση του ζητήματος της αποστράγγισης είναι ύψιστης σημασίας για την αναζήτηση ενός τέλειου υποστρώματος για τα bonsai. Η αποστράγγιση είναι απλά η διαδι¬κασία με την οποία η περίσσεια ύδατος διαφεύγει από το χρησιμοποιούμενο υπόστρωμα, αλλά υπάρχουν μια σειρά από παράγοντες που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα με την οποία αυτό συμβαίνει.


  Μετά το πότισμα είναι σημαντικό το πλεονάζον νερό να απομακρύνεται από το υπόστρωμα όσο το δυνατόν γρηγορότερα για την υγεία του φυτού, ώστε να επανέλθει οξυγόνο στην περιοχή των ριζών. Για να επιτευχθεί αυτό, εξαρτόμαστε σχεδόν αποκλει-στικά από την βαρύτητα. Αν ανατρέξουμε πίσω στη φυσική που μάθαμε στο σχολείο, θα θυμηθούμε ότι  το νερό έχει μια επιφανειακή τάση που το αναγκάζει να προσκολλάται σε μια επιφάνεια. Αν ρίξουμε νερό σε  μια κάθετη λεία επιφάνεια  το μεγαλύτερο μέρος του θα κυλίσει προς τα κάτω, αλλά ένα μέρος του θα προσκολληθεί πάνω της γιατί η επιφανειακή τάση είναι ισχυρότερη από τη βαρύτητα που θα το παρασύρει προς τα κάτω.


 g4
  Τα υποστρώματα αποτελούνται από πολλά σωματίδια που δημιουργούν κενά μεταξύ τους. Όσο μικρότερα και πιο κοντά μεταξύ τους είναι τα συστατικά αυτά, τόσο λιγότερη αποστράγγιση μπορεί να επιτευχθεί, αφού υπάρχει μεγαλύτερη επιφάνεια για να παρακρατηθεί το νερό,  ξεπερνώντας έτσι τη δύναμη της βαρύτητας που προσπαθεί να το τραβήξει προς τα κάτω. Αντίθετα, αν τα υλικά του υποστρώματος είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος, άρα με περισσότερο κενό χώρο μεταξύ τους, τότε το νερό μπορεί να περάσει πιο γρήγορα ανάμεσα τους και να φύγει από το υπόστρωμα.
  Η επιτυχία της ισορροπίας με σωστό τρόπο στην αποστράγγιση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες  για την επιλογή των σωστών συστατικών του καλλιεργητικού μέσου ενός bonsai.
  Δυστυχώς δεν είναι δυνατό να παρασχεθεί μια απλή απάντηση στο πόση δυνατότητα  αποστράγγισης είναι αρκετή, επειδή υπάρχουν τόσες πολλές μεταβλητές συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι διαφορετικοί τύποι δέντρων έχουν και διαφορετικές ανάγκες σε νερό. Όταν κατανοήσουμε τις βασικές αρχές που εμπλέκονται σε αυτό το ζήτημα θα είμαστε σε θέση να κάνουμε μια επιστημονικά υποστηριζόμενη εικασία, η οποία θα παρέχει ένα καλό σημείο εκκίνησης. Κατά τη διάρκεια των ετών που θα ακολουθήσουν μετά από προσεκτική παρατήρηση των αντιδράσεων του δέντρου θα μπορέσουμε να προσαρμόσουμε τις επιλογές μας, ώστε να παρέχουμε την καλύτερη δυνατή λύση.  

Πορώδες εδάφους – εδαφικές σταθερές νερού και άλλοι παράγοντες αποστράγγισης

Πορώδες εδάφους
  Ως πορώδες της δομής του εδάφους ορίζεται το ποσοστό του όγκου του, το οποίο καταλαμβάνεται από μη στερεά υλικά. Σημαντικό ρόλο παίζει και η κατανομή μεγέθους των πόρων. Για να αερίζεται σωστά ένα υπόστρωμα καλλιέργειας, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο συνολικά μεγάλος όγκος πόρων, αλλά ταυτόχρονα και η ύπαρξη πόρων μεγάλης διαμέτρου (πάνω από 2-4 χιλ. για την περίπτωση των bonsai).


  Οι  ρίζες των φυτών ζουν και αναπτύσσονται στα κενά διαστήματα μεταξύ των στερεών σωματιδίων του υποστρώματος. Ο όρος που χρησιμοποιείται για την ποσότητα του αέρα που υφίσταται ανάμεσα στους πόρους ενός καλλιεργητικού υποστρώματος είναι Αεροϊκανότητα (Air Filled Porosity – AFP). Συστατικά του εδάφους – υποστρώματος επίσης μπορούν να κατακρατούν μια ποσότητα αέρα αν είναι πορώδη. Εδώ θα μας απασχολήσουν προς το παρόν οι κενοί χώροι μεταξύ των σωματιδίων του εδάφους.


 g5
  Σε γενικές γραμμές πολύ μικρά τέτοια κενά (micropores) περιέχουν νερό το οποίο, λόγω του μικρού μεγέθους τους, δεν μπορεί να προσεγγιστεί ακόμη και τις πιο λεπτές τριχοειδείς  ρίζες. Τα κενά – πόροι μεσαίου μεγέθους (mesopores) περιέχουν νερό διαθέσιμο για τα φυτά και επιπλέον ο αέρας κινείται μέσα τους καθώς αποστραγγίζεται το νερό. Κενά και πόροι μεγαλύτεροι από 0,1 χιλιοστό σε διάμετρο, που ονομάζονται (macropores) θα στραγγίξουν το νερό και θα επιτρέψουν την ελεύθερη κυκλοφορία αέρα, και κατά συνέπεια οξυγόνου, σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά το πότισμα. Σε ιδανικές συνθήκες, λοιπόν, θα πρέπει να υπάρχει επαρκής ποσότητα μεσαίου μεγέθους διάκενων στο υπόστρωμα, για να εξασφαλιστεί καλή κατακράτηση νερού, αλλά επίσης επαρκής ποσότητα μεγάλου μεγέθους κενών πόρων, για να επιτρέπουν την ελεύθερη αποστράγγιση, την  ανταλλαγή αερίων και τον αποικισμό των ριζών.


  Το κλειδί για την επιλογή ενός σωστού υποστρώματος καλλιέργειας βρίσκεται στην  διατήρηση ενός υψηλού ποσοστού αεροϊκανότητας χωρίς να περιορίζεται  η παρουσία υγρασίας.


Εδαφικές σταθερές νερού

Κατακράτηση νερού
  Αυτό το ζήτημα είναι αρκετά περίπλοκο. Χρειάζονται περίπου 500 κιλά νερό για να παραχθεί 1 κιλό φυτικής ανάπτυξης. Προφανώς λοιπόν τα φυτά χρειάζονται μια συνεχή και σταθερή παροχή νερού και υγρασίας, η οποία απορροφάται από τις ρίζες και μέρος της αποδίδεται ξανά στο περιβάλλον μέσω της λειτουργίας της διαπνοής από τα φύλλα.  

Διαθέσιμο νερό
  Αυτός ο όρος αναφέρεται στην ποσότητα του νερού που το φυτό μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιήσει. Οι ρίζες είναι ικανές να αφαιρέσουν νερό από το υπόστρωμα σε πιέσεις μέχρι 15 ατμόσφαιρες.

Σημείο μόνιμου μαρασμού
  Έναν όρο που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε το σημείο εκείνο κατά το οποίο το υπόστρωμα έχει ανεπαρκή ποσότητα υγρασίας σε σχέση με αυτή που θα μπορούσε το φυτό να απορροφήσει. Τα σωματίδια – συστατικά του υποστρώματος κρατούν τόσο δυνατά το νερό, που δεν είναι δυνατόν να απορροφηθεί, αφού πρέπει να ασκήσουν πίεση μεγαλύτερη από 15 ατμόσφαιρες. Είναι το ποσοστό του νερού που υπάρχει στο έδαφος όταν τα φυτά μαραίνονται οριστικά.

Υδατοχωρητικότητα
  Είναι η μέγιστη ποσότητα νερού που μπορεί να χωρέσει ένα έδαφος. Όταν αποκλείεται η στράγγιση, όλοι οι πόροι του εδάφους γεμίζουν με νερό και το έδαφος θεωρείται  κορε-σμένο με νερό.

Υδατοϊκανότητα
  Είναι η ποσότητα του νερού που από την κατάσταση κορεσμού παραμένει στο έδαφος μετά από αποστράγγιση. Είναι το νερό που μπορεί να συγκρατήσει το έδαφος και να το διαθέσει για τα φυτά.

Τριχοειδής  ανύψωση
  Η τριχοειδής ανυψωτική δράση του νερού, ή τριχοειδές φαινόμενο, είναι ένα φαινόμενο όπου το υγρό ανεβαίνει αυθόρμητα σε ένα στενό χώρο, όπως είναι ένας λεπτός σωλήνας ή διάφορα πορώδη υλικά. Όσο λεπτότερα είναι αυτά τα τριχοειδή αγγεία- πόροι  (σωλήνες) μέσα σε ένα υλικό, τόσο υψηλότερα  το  νερό θα ανεβεί σε αυτά λόγω της επίδρασης  του φαινομένου. Σε συγκεκριμένες συνθήκες η τριχοειδής δράση υπερνικά τη βαρύτητα και το νερό αντί να πηγαίνει προς τα κάτω, ανεβαίνει. Ως αποτέλεσμα, η αποστράγγιση του εδάφους μας θα σταματήσει εντελώς.

 

Τριχοειδής δράση ανύψωσης νερού


  Εδώ θα αναφερθούμε πιο διεξοδικά στο φαινόμενο της τριχοειδούς  δράσης (capillary action) των υγρών, λόγω της μεγάλης σημασίας που έχει στην περίπτωση των bonsai. Είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας που συνήθως παραβλέπεται. Αποτελεί ωστόσο μια τόσο ισχυρή και σημαντική παράμετρο, ο μη σωστός χειρισμός της οποίας ευθύνεται ίσως για τον μαρασμό μεγάλου αριθμού bonsai.

  Αυτό είναι ένα φαινόμενο κατά το οποίο το νερό ανεβαίνει προς τα πάνω, πιο ψηλά από τον υδροφόρο ορίζοντα οποιουδήποτε υποστρώματος που περιέχει νερό, μέσω ενός συνεχόμενου δικτύου κενών πόρων.
 g6

Η πειραματική απεικόνιση του φαινομένου της τριχοειδούς δράσης αποδεικνύει ότι όσο πιο λεπτός είναι ο σωλήνας, τόσο πιο ψηλά ανεβαίνει το νερό. Στην περίπτωση των Bonsai με μικρότερους διάκενους χώρους έναντι μεγαλύτερων


   Η κίνηση αυτή τελικά επιβραδύνεται έως κάποιο βαθμό από τη δύναμη της βαρύτητας  και μειώνεται το ύψος ανόδου του νερού. Στο έδαφος η επίδραση αυτή σπάνια έχει συνέπειες,  επειδή ο υδροφόρος ορίζοντας είναι αρκετά βαθιά.

  Στην καλλιέργεια bonsai όπου χρησιμοποιούμε σχετικά ρηχά δοχεία μπορούμε για πρακτικούς λόγους να πούμε ότι η εσωτερική βάση του pot αντιπροσωπεύει τον υδροφόρο ορίζοντα. Και ενώ οι τρύπες αποστράγγισης του pot επιτρέπουν σε κάποια ποσότητα νερού να διαφύγει, η συνδυασμένη δράση της επιφανειακής πίεσης στο δοχείο και η τριχοειδής δράση ανύψωσης του νερού θα κρατήσουν αρκετή ποσότητα νερού εντός του δοχείου με πολύ μεγάλη δύναμη.

  Έτσι αφού το δίκτυο των κενών χώρων του υποστρώματος  είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό γεμάτο με νερό σε υγρή μορφή (κορεσμένο), δεν μπορεί να γίνει καμιά ανταλλαγή αερίων και αυτό οδηγεί σε μια κατάσταση όπου οι ρίζες δεν μπορούν να αναπνεύσουν επαρκώς. Τότε παρουσιάζεται το φαινόμενο της αναερόβιας αναπνοής των ριζών μέσω του οποίου παράγεται αλκοόλη, η οποία έχει δηλητηριώδη αποτελέσματα για τις ρίζες. Αυτό ακριβώς είναι που ονομάζουμε σάπισμα των ριζών.

   Η κατάσταση που περιγράφεται παραπάνω είναι λιγότερο αισθητή σε πιο βαθιά bonsai pot ή σε μεγαλύτερου μεγέθους γλάστρες εκπαίδευσης. Επίσης, δεν έχει μεγάλες συνέπειες το καλοκαίρι, εξ αιτίας της αυξημένης απορρόφησης νερού-υγρασίας από το φυτό και της πιο γρήγορης εξάτμισής του από την επιφάνεια του δοχείου. Τον χειμώνα όμως, αν κάτι τέτοιο συμβεί, μπορεί να σηματοδοτήσει το οριστικό τέλος των δέντρων bonsai, ειδικά όσων είναι αδύναμα ή τοποθετημένα σε ρηχά pot, αλλά και όσων ειδών είναι προσαρμο¬σμένα σε πιο ξηρές συνθήκες καλλιέργειας, όπως για παράδειγμα οι ελιές.

  Η τριχοειδής ανυψωτική δράση του νερού εξαρτάται από το μέγεθος των κενών πόρων που υπάρχουν σε ένα υπόστρωμα. Σε ένα χονδρόκοκκο υπόστρωμα με μεγάλους πόρους (όπως το acadama) η ανύψωση δεν θα υπερβεί τα 20 χιλιοστά, αλλά σε πιο λεπτόκοκκα υποστρώματα που τα διάκενα είναι μικρότερα, όπως σε διάφορα φυτοχώματα του εμπορίου, η ανύψωση αυτή μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη και να καλύψει σχεδόν όλο το δοχείο. Επομένως, αν η επιφανειακή εξάτμιση δεν είναι αρκετή, όπως συνήθως συμβαίνει τον χειμώνα, το δέντρο στην ουσία θα κάθεται πάνω σε ένα στρώμα λάσπης.


  Ας πάρουμε μια υπόθεση για τη χώρα μας, που οι χειμώνες εκτός εξαιρέσεων δεν είναι βαρείς. Έχουμε θερμοκρασίες μεταξύ -4 έως και 6-10 βαθμούς Κελσίου περίπου, το χιόνι είναι σχετικά σπάνιο, όπως και ο σκληρός παγετός που διαρκεί το πολύ κάποιες ημέρες.
Ας δούμε 1-2 σενάρια δέντρων σε δοχείο που είναι σε εξωτερικό χώρο, όπως η πλειοψηφία των bonsai μας.

 

g7

  Αρχικά ας αναλογιστούμε ένα δέντρο που μεγαλώνει μέσα σε ένα προσεκτικά διαλεγμένο υπόστρωμα. Καθώς το νερό του ποτίσματος ή της βροχής πέφτει στο δοχείο διαποτίζει γρήγορα το υπόστρωμα  από κάτω, αφήνοντας κάποια κενά πίσω του, τα οποία γεμίζουν αμέσως με αέρα. Ένα υπόστρωμα με προσεγμένη κοκκομετρία επιτρέπει στο νερό να τρέξει στο κάτω μέρος του δοχείου, όπου συγκεντρώνεται λίγο πριν διαφύγει από τις τρύπες αποστράγγισης.


  Στην περίπτωση αυτή, η τριχοειδής δράση είναι ασθενής επειδή το μείγμα έχει καλά χαρακτηριστικά αποστράγγισης και οι τριχοειδείς σωλήνες στο έδαφος, με άλλα λόγια τα διάκενα μεταξύ των συστατικών του μείγματος, είναι σχετικά μεγάλα. Έτσι μια μικρή ποσότητα νερού υπάρχει στο κάτω μέρος του δοχείου, αλλά όχι αρκετή για να δημιουρ-γήσει προβλήματα στις ρίζες.  Επειδή η περιεκτικότητα του αέρα στο υπόστρωμα  είναι καλή, η παγωνιά έχει μικρή βλαπτική επίδραση, καθώς η επέκταση του πάγου απορ-ροφάται εύκολα από τα κενά του υποστρώματος, αλλά διατηρείται έως ένα βαθμό και η κυκλοφορία του αέρα.


 g8

  Τώρα ας πάμε σε μια δεύτερη περίπτωση που ένα δέντρο μεγαλώνει επίσης σε ένα σχετικά ρηχό δοχείο με ένα μείγμα υποστρώματος που αποτελείται από κάποιου είδους φυτόχωμα του εμπορίου (που στην καλύτερη περίπτωση περιέχει αφράτο χώμα, τύρφη και ψιλόκοκκη  άμμο) και κάποιου είδους πιο θρυμματισμένη πέτρα.
  Το ένα υλικό, το φυτόχωμα, περιέχει μεγάλη αναλογία άμμου και αργίλου, δηλαδή στην ουσία λάσπη. Το δεύτερο υλικό, κάποιο είδος θρυμματισμένης πέτρας, είναι συνήθως μεγάλο σε διαστάσεις, σκληρό, κρύο και καθόλου απορροφητικό. Στη διάρκεια του καλοκαιριού με τα συνεχή ποτίσματα τα μικρά σωματίδια χώματος και άμμου ξεπλένονται και καταλαμβάνουν τον κενό χώρο ανάμεσα στα μεγαλύτερα σωματίδια της θρυμματι¬σμένης πέτρας ή όποιου άλλου ανάλογου υλικού. Ο πηλός (άργιλος) που περιέχεται στο φυτόχωμα αποσυντίθεται και, επειδή έτσι γίνεται λεπτή σκόνη, κατακάθεται στην βάση του δοχείου.
  Επομένως ένα στρώμα από πολύ λεπτά σωματίδια (λάσπη) σχηματίζεται εκεί. Το υπόστρωμα πιο πάνω έχει κάποιες ιδιότητες αποστράγγισης  και τραβά ακόμη αέρα καθώς τρέχει το νερό προς τα κάτω. Το καλοκαίρι λοιπόν που οι ρίζες απορροφούν αρκετή υγρασία από το υπόστρωμα το σύστημα δουλεύει έως κάποιο βαθμό. Ωστόσο τον χειμώνα, λόγω της πολύ λεπτής σύνθεσης των κατώτερων στρωμάτων στο δοχείο, η τριχοειδής δράση που αναφέραμε προηγούμενα δημιουργεί ένα βαθύ στρώμα υγρής κατάστασης που καταλαμβάνει σχεδόν τα τρία τέταρτα του δοχείου. Στην πραγματικότητα το δέντρο στέκεται πάνω σε μια λακκούβα γεμάτη παχιά λάσπη. Μια σταθερή παγωνιά ημερών θα καταστρέψει τις ρίζες αρκετών ειδών, εκτός ίσως των πιο ανθεκτικών. Αποτέλεσμα, πολύ αργή ανάπτυξη την άνοιξη και μηδενική βελτίωση του δέντρου ως bonsai.

 

Φυσικές και μηχανικές απαιτήσεις του υποστρώματος bonsai


  Τα bonsai, ακόμη ίσως και αρκετά prebonsai, είναι περιορισμένα σε πολύ μικρά pots με μικρές ποσότητες υποστρώματος. Στην πράξη αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα για την υγεία τους όσο τους παρέχουμε όλα όσα χρειάζονται μέσα στον περιορισμένο αυτόν χώρο. Εφαρμόζοντας σωστές καλλιεργητικές πρακτικές  ένα bonsai μπορεί να είναι εξίσου υγιές και δυνατό όσο τα δέντρα στην φύση. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα πολύ μικρό αλλά ισχυρό μικρό ριζικό σύστημα που λειτουργεί με την βέλτιστη απόδοση. Περιθώρια λάθους συνήθως δεν υπάρχουν και, αν συμβούν, στην καλύτερη περίπτωση καθυστερούν σημαντικά την ανάπτυξη του δέντρου.


  Όπως είδαμε το υπόστρωμα πρέπει να περιέχει νερό και αέρα, καθώς και θρεπτικά συστατικά, προκειμένου τα δέντρα bonsai να μπορούν να αναπτυχθούν.  Επειδή τα δέντρα παραμένουν στα δοχεία τους με το ίδιο υπόστρωμα, συχνά για χρόνια, αυτό το υπόστρωμα πρέπει να διατηρεί μηχανική ακεραιότητα για να προσφέρει τις απαραίτητες καλλιερ¬γητικές συνθήκες. Το να επιλέξουμε ένα καλό και αφράτο κατά κύριο λόγο οργανικό χώμα ως υπόστρωμα για τα δέντρα μας μπορεί να φαίνεται μια εύκολη και φτηνή λύση, αλλά, αν μετά από κάποιες παγωνιές ή εκτεταμένη ξήρανση το καλοκαίρι μετατρέπεται σε σκόνη, τότε οι όποιες καλές του ιδιότητες χάνονται και τα μικρά δέντρα θα υποφέρουν.


  Το ζήτημα επικεντρώνεται γύρω από την μηχανική αντοχή των συστατικών του μείγμα-τος. Η συνεχής διαστολή και συστολή λόγω των διακυμάνσεων της θερμοκρασίας και της υγρασίας μπορεί να επηρεάσει τις μηχανικές τους ιδιότητες και να τα διασπάσει. Καθώς το νερό παγώνει, ο όγκος του αυξάνεται  κατά 9% περίπου. Προϊόντα, όπως κάποιες ποιότη¬τες  διογκωμένης αργίλου για παράδειγμα, κατακρατούν έως και 108% ποσοστό νερού σε σχέση με τον δικό τους όγκο. Έτσι, ένα κορεσμένο σε νερό σωματίδιο του υποστρώματος  θα επεκταθεί σε σημαντικό βαθμό αν παγώσει. Αν δεν διαθέτει επαρκή μηχανική ακεραιότητα ή την ελαστικότητα να απορροφά αυτή την επέκταση θα υποστεί  ρήξη. Αυτό μπορεί να συμβεί ξανά και ξανά μέχρι το μείγμα που ίσως είχε προσεκτικά κοσκινιστεί ή ξεπλυθεί στην αρχή πριν μπει στο δοχείο, να γίνει σκόνη και να χαθούν όλα αυτά τα σημαντικά κενά – πόροι που πρέπει να υπάρχουν σε ένα υπόστρωμα.
   Αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι ευτυχώς τόσο σοβαρό όσο θα μπορούσε να είναι, λόγω μιας διαδικασίας που ονομάζεται  Κρυοαναρρόφηση  - Cryosuction. Αυτή είναι μια  διαδικασία που λαμβάνει χώρα σε παγωμένα υποστρώματα δια της οποίας το νερό μετακι¬νεί¬ται διαμέσου των εδαφικών πόρων στη ζώνη που έχει παγώσει μέσω της τριχοειδούς δράσης. Το νερό τείνει να κινηθεί έξω από το σωματίδιο-συστατικό του υποστρώματος από το οποίο έχει προηγουμένως κατακρατηθεί προς τους κενούς χώρους τριγύρω, όπου στη συνέχεια παγώνει.


  Προϊόντα, όπως θρυμματισμένα πετρώματα και άλλα αδρανή υλικά, επηρεάζονται ελάχιστα από την  επίδραση των παγετών. Επίσης, οργανικά υλικά, όπως ο φλοιός πεύκων,  επηρεάζονται σπάνια. Ωστόσο, πιο εύθραυστα προϊόντα, όπως το  akadama και διάφοροι άλλοι τύποι διογκωμένης αργίλου, μπορεί να καταστραφούν πολύ γρήγορα από έναν σκληρό παγετό, ειδικά αν πριν από αυτό έχει προηγηθεί εκτεταμένη βροχόπτωση ή πότισμα.

g9

  Η αντίθετη πλευρά του θέματος αφορά την επέκταση λόγω θερμότητας και νερού. Είναι κοινό φαινόμενο το καλοκαίρι οι θερμοκρασίες μέσα σε ένα δοχείο να φτάνουν τους 30-40 βαθμούς Κελσίου όταν είναι εκτεθειμένο στον ήλιο. Η ζέστη αυξάνει τον όγκο των περισσότερων υλικών και τα υλικά ενός υποστρώματος bonsai δεν αποτελούν εξαίρεση. Η συχνότητα των ποτισμάτων αυξάνεται το καλοκαίρι και αυτό όχι μόνο ψύχει το υπόστρω¬μα γρήγορα, αλλά προκαλεί περαιτέρω αύξηση του όγκου του υποστρώματος καθώς το νερό εμποτίζει κάποια από αυτά.


  Επιπλέον ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η συνεχής διέλευση του νερού μέσα από το μείγμα  μπορεί να διαλύσει κυριολεκτικά τους κόκκους του. Ενώ τα περισσότερα από τα διαλυμένα στερεά θα φύγουν με το νερό έξω από το pot, ένα ποσοστό από απίστευτα λεπτή λάσπη  θα παραμείνει μέσα.  Αυτός είναι ο λόγος που, χρησιμοποιώντας υλικά όπως φυσικό πηλό ή μαλακή πέτρα, μπορεί να παρουσιαστούν προβλήματα. Επίσης πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι μια μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ του pH του νερού  και του  pH του εδάφους μπορεί να οδηγήσει σε χημική διάβρωση των σωματιδίων του υποστρώ¬ματος.
  Για να ανακεφαλαιώσουμε, τα διάφορα υποστρώματα υπόκεινται σε ορισμένες πολύ ισχυρές μηχανικές, θερμικές και χημικές δυνάμεις που μπορούν εύκολα να καταστρέψουν την συνοχή του και να το διαβρώσουν.


  Έτσι, υπό το φως όλων  των ανωτέρω καθίσταται σαφές ότι το καλλιεργητικό υπόστρωμα έχει έναν πολύ διαφορετικό ρόλο να διαδραματίσει το καλοκαίρι, από ό,τι το χειμώνα. Το υπόστρωμα που επιλέγουμε επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως:


•    Το σχήμα / βάθος του δοχείου
•    Οι ατομικές ανάγκες του κάθε είδους δέντρου
•    Το επίπεδο ωριμότητας του δέντρου bonsai
•    Το είδος της ανάπτυξης που απαιτείται (ώριμο bonsai  ή αρχικό υλικό)
•    Η κατάσταση του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης στον ήλιο και τον άνεμο
•    Πόσο συχνά μπορείτε να ποτίζετε
•    Το λίπασμα που χρησιμοποιείτε
•    Οι χειμερινές συνθήκες
•    Οι απαιτήσεις σε  pΗ του φυτού
•    Το pH του νερού που έχετε
•    Ακραίες θερμοκρασίες, τόσο το καλοκαίρι όσο και το χειμώνα.

 

Πηγές
sciencedirect.com
kaizenbonsai.com
wikipedia.org
dengarden.com
evergreengardenworks.com

Τελευταία άρθρα
Ασθένειες Ελιάς (Olea Oleaceae)
ασθένειες-ελίας-olea-oleaceae    Το παρόν άρθρο αναφέρεται συνοπτικά στις συχνότερες ασθένειες του δένδρου «ελιά»,  καθώς και σε αυτές που είναι πιθανότερο να συναντήσει κάποιος σε δένδρα κήπου και ειδικότερα σε γλάστρες, όπως τα bonsai.   Παρακάτω ακολουθούν για κάθε ασθένεια: η πηγή της ασθένειας, οι συνθήκες ανάπτυξης, ο τρόπος εντοπισμού ή τα συχνότερα συμπτώματα, καθώς και ορισμένοι ενδεικτικοί τρόποι αντιμετώπισης. Πολλές φορές τα συμπτώματα μπορεί να εξαπατούν, καθώς ορισμένες ασθένειες εκδηλώνονται με παρόμοιους τρόπους.   Σημαντική πριν από την απόφαση οποιασδήποτε αντιμετώπισης, ιδιαίτερα με τη χρήση δραστικών χημικών, η συμβουλή ενός γεωπόνου! Καπνία   Η καπνιά μπορεί να αναπτυχθεί σε όλες σχεδόν τις δενδρώδεις καλλιέργειες και...
Λίπανση & Bonsai
λίπανση-bonsaiΓΙΑΤΙ ΛΙΠΑΣΜΑ;Για να επιβιώσει, το μπονσάι (όπως οποιοδήποτε δέντρο) πρέπει να έχει φως (για τη λειτουργία της φωτοσύνθεσης), διοξείδιο του άνθρακα και νερό.Αλλά δεν πρόκειται μόνο στο να διατηρηθεί το μπονσάι ζωντανό. Πρέπει να είναι και δυνατό.!Γι 'αυτό, ΠΡΟΣΟΧΗ.Το  μπονσάι χρειάζεται και άλλα στοιχεία:  - ΚΥΡΙΑ ΜΑΚΡΟ-ΣΤΟΙΧΕΙΑ, τα οποία χτίζουν τη δομή του φυτού.Το άζωτο (N), το οποίο προκαλεί την ανάπτυξη της μάζας του φυλλώματος και φέρνει έναν καλό χρωματισμό του φυλλώματος, το οποίο εμπλέκεται στη σύνθεση πρωτεϊνών, χλωροφύλλης και άλλων σημαντικών ενώσεων απαραίτητων για τον μεταβολισμό των φυτών.Ο φώσφορος (Ρ), που προωθεί την ανάπτυξη συνδυάζοντας τη δράση του με εκείνη του αζώτου,...
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩN Μέρος...
θεωρητικη-προσεγγιση-μεταφυτευσησ-και-υποστρωματων-μέρος-δ Υπόστρωμα και θρεπτικές ουσίες   Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων – Cation Exchange Capacity  (C.E.C.)   Για φυτά όπως τα bonsai, που μεγαλώνουν σε μικρές ποσότητες εδαφικού υλικού, η ικανότητα του υλικού αυτού να περιέχει και να κατακρατά θρεπτικά συστατικά είναι πολύ σημαντική και ονομάζεται Ικανότητα Ανταλλαγής Κατιόντων ή Εναλλακτική Ικανότητα Κατιόντων  (Cation Exchange Capacity –C.E.C.).   Στην επιστήμη του εδάφους η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων ή I.A.K. είναι ο αριθμός των ανταλλάξιμων κατιόντων ανά μονάδα ξηρού βάρους που ένα μείγμα εδάφους είναι ικανό να εκμεταλλευθεί σε μια δεδομένη τιμή του pH και που είναι διαθέσιμα  για ανταλλαγή με το διάλυμα νερού του εδάφους. Η I.A.K. χρησιμοποιείται...
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ Μέρος...
θεωρητικη-προσεγγιση-μεταφυτευσησ-και-υποστρωματων-μέρος-γΜέρος τρίτο - Υποστρώματα Εισαγωγή   Ξεκινώντας δεν χρειάζεται να αναφέρουμε τις ατελείωτες συζητήσεις και διαφορετικές γνώμες σε αυτό το τεράστιο θέμα, γιατί λίγο πολύ είναι γνωστές σε όλους τους λάτρεις των bonsai.  Να ξεκαθαρίσουμε από την αρχή ότι σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να προτείνει συγκεκριμένα υλικά και αναλογίες ανάμιξης μειγμάτων. Ο στόχος είναι να γίνει κατανοητό στην πιο απλή και εκλαϊκευμένη μορφή του, το θεωρητικό υπόβαθρο όλων των πτυχών αυτού του ζητήματος.  Κατανοώντας  σε σημαντικό βαθμό αυτές τις γνώσεις, κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί να πάρει στο εξής μόνος του πιο ασφαλείς και σίγουρες αποφάσεις για το είδος των υποστρωμάτων...
ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ Μέρος...
θεωρητικη-προσεγγιση-μεταφυτευσησ-και-υποστρωματων-μέρος-β

Παράδειγμα της δυνατότητας Virtual Help της Κοινότητας του bonsaiforum.gr

απο τόν Viet Luan Tran

Περισσότερα μπορείτε να δείτε εδώ: http://www.bonsaiforum.gr/viewforum.php?f=48

Μυρτιά Μπονσάι μέλους του bonsaiforum.gr

Δημιουργία μπονσάι δέντρου.

Bonsai exhibition at the Noelanders Trophy 2015

Τα 3 τελευταία ενεργά θέματα του bonsaiforum.gr

Ερωτήσεις μελών ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΟΛΥΝΣΗΣ (10)
Το απορρυπαντικό πιάτων γιατί? Τι χρησιμότητα έχει?
user5432 > 12-June-2021 21:34:12

Ερωτήσεις μελών Απορίες αρχάριου! (8)
εγώ θα πρότεινα να πάρεις ένα φυτό από φυτώριο και το διαμορφώσεις σιγά σιγά εσύ. Αυτά που δείχνεις στην φωτογραφία είναι μαζικής παραγωγής, το κλασσικό...
thanos75 > 10-June-2021 18:40:10

Θέματα σχετικά με Bonsai Ο νεος μου παγκος (33)
τέλεια!! περιμένουμε να τον δούμε και γεμάτο φυτά!
thanos75 > 10-June-2021 18:27:10